مجموعه سازي در ايران و غرب

مجموعه سازي در ايران و غرب


نويسنده: كامران فاني

در علم كتابداري <مجموعه> نقش زيادي دارد، چراكه به مجموعه دانش هاي يك جامعه شكل مي دهد. ناشران هر كشوري هر قدر بيشتر به اهميت مجموعه ها توجه كنند، نشان مي دهد بيشتر به هدف دانش گستري نزديك تر شده اند. ما سابقه اي قديمي هم در اين زمينه داريم كه يكسري كتاب براي عامه مردم و مخاطب عام چاپ كنيم و يكي از معروف ترين شان كه هزار سال پيش به صورت مجموعه درآمده است، <رسائل اخوان الصفا> است.
    
    
    اخوان الصفا در قرن چهارم ظهور كردند و متوجه شدند كه مردم عادي نياز دارند تا با فكر زمانه خودشان و گذشتگانشان آشنا شوند. بنابراين بايد زبان ساده اي انتخاب مي كردند و بايد سعي مي كردند مجموعه دانش ها و معارف عصر را با زبان ساده و بياني روشن، منظم و منسجم در اختيار مردم قرار دهند. اين مجموعه نبايد خيلي مفصل باشد و تا جايي كه امكان داشت بايد نوعي هماهنگي هم بين اين مجموعه ها وجود مي داشت، بنابراين گروهي به طور مخفي در بصره گردهم آمدند و بعد در جنوب ايران انجمن سري تشكيل دادند و در كنار آن تاليف رساله هاي بيست يا سي صفحه اي را شروع كردند. 52 رساله را درباره كل معارف زمان خودشان تهيه كردند؛ به زبان ساده و با بيان روشن و آن را بين مردم پخش كردند. واقعا ما خيلي نمي دانيم كه اين مجموعه ها چه تاثيري بر روي مردم گذاشت اما امروزه رسائل اخوان الصفا را بهترين مجموعه فكر انديشه اسلامي و ايراني مي دانيم.
    
    
    مجموعه سازي به اين صورت در غرب خيلي مورد توجه قرار گرفت، خصوصا از قرن نوزدهم به بعد كه صنعت چاپ هم دگرگون شد. با اختراع دستگاه هاي چاپ سريع و توليد كاغذ زياد و به خصوص با ورود مردم عادي در حوزه اجتماع، سياست و گسترش دموكراسي مجموعه سازي براي مردم در غرب بسيار رواج يافت. مجموعه هاي مختلفي - خصوصا در انگلستان قرن نوزدهم - نوشته شد و اين مجموعه ها را افراد درجه يك تهيه مي كردند. سعي مي كردند قيمت اين كتاب ها در حد يك پني باشد و با تيراژ خيلي بالاچاپ شود، حتي گاهي تيراژ آن در انگلستان به صدهزار مي رسيد، در حالي كه هنوز اكثر جامعه هم بي سواد بودند. به هر حال اين مجموعه سازي آنقدر مورد توجه قرار گرفت كه امروزه در غرب كمتر ناشري است كه در سلسله انتشارات خود مجموعه نداشته باشد و مخاطبان هم فرق مي كند اما هدف از مجموعه ها اين است كه اطلاعات روشن، گويا و با بياني ساده را در اختيار مخاطبان عام قرار دهد تا پاسخ به نيازهاي جامعه باشد. مهم ترين مجموعه اي كه ايرانيان از حدود شصت سال پيش مي شناختند، مجموعه <چه مي دانم؟> است. اين مجموعه اي بود كه انتشارات دانشگاه پاريس درمي آورد كه حدود سه هزار تا از آن هم تا به حال چاپ شده است. از اين تعداد حدود سيصد تا به فارسي ترجمه شده است. كتاب هايي كه صد صفحه اي است در زمينه علوم و معارف بشري مي باشد و معمولاآن را يك متخصص نوشته و سعي شده با زباني ساده علم را در اختيار عامه مردم قرار دهد. اهميت اين مجموعه خيلي زياد است و تاثير زيادي در گسترش انديشه علمي در ايران گذاشته است. در ايران در دوره رضاشاه موسسه اي با نام <موسسه وعظ و خطابه> تاسيس شد و هدفش اين بود كه علما و دانشمندان با زبان ساده براي مردم در زمينه موضوعات مختلف صحبت كنند و اين سخنراني ها بعدها منقح و چاپ شود. افراد خيلي معروفي مثل فروزانفر و عبدالحسين خان رهنما هر يك درباره موضوعي صحبت كردند و بيست جزوه را اين موسسه چاپ كرد كه بعدها به صورت كتاب درآمد و هيچ وقت هم تجديد چاپ نشد. اين برنامه با جنگ جهاني دوم و اشغال ايران متوقف شد. بعد از آن ناشران ايراني به مجموعه سازي كم و بيش توجه كردند و برخي از ناشران هم اين مساله را جدي گرفتند. يكي از آنها <بنگاه ترجمه نشر كتاب> بود. اين بنگاه در حوزه هاي مختلف سلسله كتاب هايي را درآورد. انتشارات خوارزمي هم حدود ده يا پانزده كتاب را با عنوان پيشروان انديشه نو درآورد و بنا بود كه حدود 50 كتاب درباره متفكران معاصر جهان در حوزه هاي مختلف باشد. اين مجموعه خيلي هم مورد استقبال قرار مي گرفت. براي اولين بار بود كه مطمئن بوديد كه اگر يكسري را تهيه كنيد و بخوانيد، در زمينه آن حوزه، اطلاعات كلي و به دردخوري به دست مي آوريد. در ايران امروز هم خيلي از ناشران اين كار را انجام مي دهند.
    
    
    نكته مهم ديگر كه درباره مجموعه سازي، مساله استمرار است. اگر ناشر يا موسسه اي خيال مجموعه سازي دارد، واقعا بايد فكر كند كه اين كار چقدر استمرار دارد؛ با پنج يا شش كتاب درآوردن، مجموعه ساز و تاثيرگذار نخواهند شد و اين تاثير در كوتاه مدت نيست. تاثير آرام آرامي است كه اثر خود را به تدريج مي گذارد. دومين مساله اين است كه در مجموعه سازي بايد مخاطب شناس بود، يعني بدانيد كه مجموعه را براي چه كسي درمي آوريد. مساله ديگر لحن كتاب و تناسب مجموعه هاست، چون مجموعه را افراد مختلف مي نويسند و در اين صورت است كه نقش دبير مجموعه بسيار مهم مي شود. فايده مجموعه اين است كه كم كم خريدار ثابتي مي يابد و بعدها كساني كه يك يا دو اثر از يك مجموعه را خوانده باشند، به طور خودكار سعي مي كنند بقيه مجموعه را هم داشته باشند و آنها را نگهداري كنند. بنابراين بعد از مدتي خريدار مطمئني براي آن مجموعه پيدا مي شود و با اين عمل ناشر مطمئن تر مي شود كه به كار خودش ادامه دهد.
    
    
    تاريخ فكر خيلي چيز عجيبي نيست و در 50 يا 60 سال اخير از مهم ترين مباحث معرفت شناسي شده است. از حدود سال هاي 1930 به بعد مساله تاريخ فكر را اولين بار لاوجوي مطرح كرد. امروزه ما يك دايره المعارف فرهنگ تاريخ انديشه داريم كه به فارسي هم در سه جلد چاپ شده است. تاريخ فكر تا 50 سال پيش به اين معني نبوده، اما در نيمه دوم قرن بيستم توجه زيادي به سير تحول تاريخ فكر در جهان شده و خيلي كتاب هم در اين خصوص نوشته شده است. اگر امروزه بخواهيم تاريخ فكر در ايران را براي مخاطبان مختلف بنويسيم، اين الگو در مقابل ما هست. نوشتن تاريخ انديشه امروزه به عنوان يكي از امور لازم و واجب براي جامعه تبديل شده است. مساله اصلي اين است كه فكر به عنوان يك نيرو تاثيرگذار است و شايد هم اصلي ترين تاثير را در يك جامعه در درازمدت بگذارد.
    
    
    مجموعه <داستان فكر ايراني> به نظرم مجموعه اي خواندني است و شايد براي اولين بار باشد كه به اين معني، تاريخ فكر ايراني مطرح مي شود، گرچه تا حد زيادي تاريخ اجتماعي ايران است و آن معني تاريخ انديشه و تاريخ فكري كه امروز به عنوان يك مبحث مهم معرفت شناسي و حوزه تحقيق است، در اينجا تا حدي كم است. بعضي از مسائل به تاريخ فكر نمي خورد و مسائلي هم هست كه آمدنش ضروري است اما در اين مجموعه نيامده است. به طور كل اين مجموعه، حوزه تاريخ فكر را در حوزه جغرافيايي ايران نشان مي دهد. جاذبه داستاني براي كتابي كه مخاطبانش نوجوانان يا افراد عادي باشند خيلي مهم است تا خواننده را جذب كند و به دنبال خود بكشاند. در بعضي جلدها و در بعضي از بخش ها اين مساله رعايت شده و شايد در آينده بتوان بيشتر به آن جاذبه داد. فلسفه با تمام پيچيدگي هايش وقتي روايت داستاني آن را بدانيد بدون آنكه از اهميت و جدي بودن كار كاسته شود، تاثير عظيمي روي همه مي گذارد. مهم ترين كتابي كه در اين زمينه درآمده، <دنياي سوفي> است. اين كتاب تاريخ فلسفه به صورت داستاني است. تاكنون بيش از 20 ميليون نسخه از اين اثر در دنيا به فروش رفته و حتي در ايران چندين بار تجديد چاپ شده و اين نشان مي دهد كه چقدر نياز وجود داشته كه رشته غامض و پيچيده اي مثل فلسفه در حوزه داستان بيان شود بدون اينكه از جديت آن كم شود بنابراين در هر حوزه اي مي توان يك <دنياي صوفي> نوشت.
    
    
    دبير مجموعه اين اثر خيلي زحمت كشيده تا اين تناسب حفظ شود. مقدمه اي كه نوشته اند خيلي خوب است. خصوصا يك جمله خيلي خوب نوشتند كه آن را نقل مي كنم چون به هر حال نگاه و نگرش كلي نويسندگان اين مجموعه را نشان مي دهد: <هر كه سفري دور به گذشته ايران بكند با سوغاتي خاص خود پيش مي رود.> در اينجا هم مي گويند ما سفري به گذشته دور به ايران كرديم و فكر كرديم اين چيزها سوغاتي خوبي است كه به ارمغان بياوريم. بنابراين كاملاذوق و سليقه خودمان است. بعد هم گفتند: خداوند همه ما را با تمام اختلافاتمان آفريده است و نمي خواهد همه با يك عينك و از يك پنجره به دنيا نگاه كنيم. هر كتابي كه درمي آيد با نگاه خاصي است و هر آدمي فكر مي كند كه نگاهش نگاه مهمي است. مهم اين است كه اين نگاه مختلف در جامعه مطرح شود و مجموعه اين نگاه، آرا و افكار است كه در انتها حاصلش را جامعه مي برد. لازم است كه با نگاه و ديد مختلف به گذشته جامعه بنگريم و قبول هم كنيم كه اين نگاه ها در كنار هم مي توانند همزيستي مسالمت آميزي داشته باشند. در اين كتاب اين مساله ديده مي شود چون كتابي نيست كه بخواهد نگاه خاصي را القا كند و سعي كرده تصويري از گذشته بدهد. اين تصوير هم با زاويه خاص نويسنده اش گرفته شده و نويسنده ديگري ممكن است زاويه دوربينش را عوض كند. با اين كار، نگاه چندبعدي پيدا مي شود و جامعه بيشتر به حقيقت نزديك مي شود.
    
    
    اما نكته اي كه بايد به آن توجه كرد اين است كه مي بايست مشخص شود حوزه فكر ايراني چيست. دين، فلسفه، عرفان، ادبيات و هنر در اين حوزه مي آيد اما معتقدم دليلي ندارد كه به مسائل فني و اقتصادي توجهي نشود.اما واقعا دلمان مي خواهد بدانيم كه مردمان مان در دوره سلجوقي چطور زندگي مي كردند. در تمام اين مجموعه جاي اقتصاد خالي است، جز تاريخ مشروطيت كه محيط اقتصادي معين شده بود. يكي از جذابيت اين كتاب عنوان اين جلدهاست.
    
    
     جلد اول <سپيده دم انديشه>است كه عنوان زيبايي است و تاريخ ايران در آن خيلي خوب شروع شده است. اين دفعه از مادها شروع نكردند، بلكه از عصر نوسنگي، جامعه ايراني را شروع كردند و همين طور جلو آمدند تا رسيدند به ايران قبل از دوره آريايي ها و بعد فكر آريايي ها و اين درست بود.
    
    
    جلد دوم آن <فراز و فرود> است كه عنوان خوبي است چون در واقع سقوط دولت هخامنشي است كه يك فرود است و بعد روي كار آمدن اشكانيان و ساسانيان است و فرودش هم سقوط اشكانيان است. در اين دوره بيشترين توجه به دين صورت گرفته است، حتي مزدك و ماني هم جنبش هايي بودند كه به عنوان فكر ديني در ايران بررسي شدند. فكر ديني در ايران هميشه مهم و تاثيرگذار بوده است. در كنارش هنر و علوم را مطرح كردند كه خوب است، اما اشكالش اين است كه موسيقي ندارد در حالي كه موسيقي دوره ساساني خيلي مهم بوده است و موسيقي بر موسيقي صدر اسلام و پس از آن بسيار تاثير گذاشته است.
    
    
    جلد سوم، <تولدي دوباره> است. اينجا براي اولين بار شروع كتاب جنبه داستاني مي گيرد و حالت روايي پيدا مي كند. اين جلد راجع به اسلام است و بيشتر به مسائل كفر و ايمان مي پردازد. مهم ترين مساله اين است كه اين رنسانس چگونه آغاز مي شود و آيا ايرانيان نقش اصلي داشتند.
    
    
    جلد چهارم كه جلد مهمي است <دوران طلايي> نام دارد. اوج تمدن ايراني كه از دوره سامانيان و صفاريان شروع مي شود و تقريبا تا آخر سلجوقيان ادامه مي يابد. اين دوره از نظر علم و فلسفه مهم ترين دوره تاريخ ايران بوده است. اين دوران طلايي اوج فكر ايراني را در قرون وسطي نشان مي دهد.
    
    
    جلد پنجم، <فرار از عقل>، دوران سلجوقيان و مغول را در برمي گيرد، يعني بعد از آن دوران طلايي عقل گرايي ظاهرا ايرانيان از عقل زود خسته مي شوند و برمي گردند به گريزگاه عقل؛ گريزگاه عقل هم شعر است. شعر هم به عرفان ختم مي شود. بالاخره اين دوره، دوره فرار از عقل است. البته در اينجا هنوز گذشته وجود دارد اما نشان مي دهد گرايش جامعه اين است كه عقل را پشت سرش بگذارد و با دنياي اشراق و شهود سروكار مي يابد و آفرينش ها و نوآوري هايش هم بيشتر در اين حوزه است؛ ديگر نه ابوريحان بيروني مي آيد نه فارابي و نه ديگران.
    
    
    بعد مي رسيم به حمله مغول كه نام آن را <مغول ها> گذاشته اند. اينجا براي اولين بار كتاب خيلي خوب شروع مي شود چون جنبه داستاني دارد. تصويري كه اول اين كتاب درباره نحوه حمله مغول ارائه مي شود مخاطب را يك دفعه در حوزه فضاسازي و شخصيت پردازي داستاني مي برد. دوره مغول از نظر تاريخ نگاري، هنر و علوم آن مهم است و نبايد تنها به اين پرداخت كه مغول آمد همه چيز را برد و رفت، به هر حال اين دوران دستاوردهايي هم داشته است.
    
    
    جلد هفتم آن با عنوان <دوباره ايران> بازگشتي است به گذشته براي جست وجوي نام و جاي ايران كه اصلاايران كي چنين نامي پيدا كرد و اصلاايران كجاست و اين نگاه به گذشته را خوب درآورده است. جايي كه هويت ايراني شكل مي گيرد. هويت ايرانيان از اواخر دوره ايلخانيان است كه براي اولين بار شكل مي گيرد اما دوره صفويه است كه ايران به اين مفهوم شكل مي گيرد. خصوصا كه دين هم با مليت يكي مي شود يعني شيعه و ايراني بودن براي اولين بار يكي مي شود و ايران يك هويت مستقل و يكپارچه براي اولين بار در جهان اسلام مي يابد. جلد هشتم <ايران در آستانه تغيير> است كه مي رسيم به دنياي مدرن و دنياي مدرن هم اولين آشنايي با غرب است. جلد نهم اوج برخورد اوليه ما با جهان مدرن است كه انقلاب مشروطيت است. در اينجا يك نكته جالب اين است كه چهار نگاه را مطرح كردند: نگاه به غرب، نگاه به ايران باستان، نگاه به شرق و نگاه به اسلام. چهار نگاه جديد در اين دوره پيدا مي شود كه براي هريك نمونه اي هم آمده است. نگاه به غرب باعث مي شود كه ما نگاه مان به گذشته خودمان تغيير كند و يك نوع بازنگري و بازسنجي نسبت به عقايد قبلي داشته باشيم. فهرست اعلام و نمايه كتاب خيلي اشكال دارد و بايد اصلاح شود اما جز اينها كتاب خيلي خوب چاپ شده، تصاوير و نقشه هايش تا حدي كه هزينه كتاب را بالانبرد خيلي چشمنواز و شكيل است و به نظرم اين كتاب براي همه از نه ساله تا نودساله قابل استفاده است.
    
    
    * متن سخنراني كامران فاني در نشست نقد و بررسي مجموعه داستان فكر ايراني در شهر كتاب

عکس

اخلاق و کتابدار مرجع

اخلاق و کتابدار مرجع

سالها پیش یک منتقد این قضیه را به طور خلاصه مطرح کردکه کتابداران مرجع تمایل دارند که از هر دری سخن بگویند. در حالی که نه از سیاست نه مذهب و نه اخلاقیات چیزی می دانند. کتابدار مرجع باید در حالی که به یک در پیداکردن اطلاعات کمک می کند باید فعال باشد.نباید هیچ قضاوتی درباره قابل قابل مشاهده بودن پاسخگویی به سوال داشته باشد. در طی سالها کتابداران با مسائل اخلاقی مواجه شدند. " بیانیه اخلاق حرفه ای"که رهنمود انجمن کتابداران آمریکا می باشد، به پاسخگویی مسائل اخلاقی کمک می کند.  موارد ذیل باید در تمام بیانیه های خط مشی مرجع وجود داشته باشد. رهنمودها نکات عمده ملاحضات اخلاقی را پوشش می دهد.

1-    کتابداران باید بالاترین سطح خدمات را از طریق مجموعه ای مناسب که به طور کارآمدی سازماندهی شده است امانت منصفانه و خط مشی های خدمات و پاسخ ماهرانه، دقیق،سونگرفتهو دلیرانه برای تمام درخواستهای کمک، فراهم کند.

2-       کتابداران باید در برابر تمام تلاشهایی که توسط گروهها و افراد برای سانسور موادکتابخانه ای ایستادگی کنند.

3-     کتابداران بایدحق هر کاربری با توجه به جستجوی یا دریافت اطلاعات، و مواردی که مورد مراجعه قرارگرفته شده،امانت گرفته شده و فراهم آوری شده را محرمانه نگه دارند.

4-       کتابداران باید طرفدار اصولی که در نتیجه فرایندها و تساوی فرصتها در روابط بین همکاران و اعمال فردی باشند.

5-       کتابداران باید در کارهایشان و بیانیه بین دیدگاه و فلسفه شخصی و دیدگاه و فلسفه موسسه یا هیات حرفه ای به طور واضحی تمایز بگذارند.

6-    کتابداران باید از موقعیتهایی که در آن ممکن است علائق شخصی مطرح شوند یا سودهای های مالی به دست می آید در هزینه کاربران کتابخانه،همکاران،یا موسسات استخدام کننده اجتناب کنند.

عکس

تاثير فناوري اطلاعات بر سازمان، جامعه و فرد

  تاثير فناوري اطلاعات بر سازمان، جامعه و فرد

چكيده
در چند دهه اخير تكنولوژي مدرن اطلاعات بر موقعيت و عملكرد بسياري از جوامع، سازمانها و افراد اثرات قابل ملاحظه‌اي گذاشته و به موازات پيشرفتهاي شگرفي كه در اين زمينه بوجود آمده است، سرنوشت جوامع، سازمانها و افراد هر روز بيش از گذشته به اين فناوري مدرن گره مي خورد .بديهي است كه در چنين موقعيتي ،شناخت تاثيرات فناوري اطلاعات اهميت فزاينده اي يافته است .با توجه به اين واقعيات بايد گفت كه فناوري اطلاعات يكي از عوامل مهم محيطي به شمار مي آيد كه بر موقعيت ، عملكرد و سرنوشت جوامع، سازمانها و افراد اثرات جدي مي گذارد.
مقدمه
بحث در مورد تاثير فناوري اطلاعات بر افراد، سازمانها و جامعه موضوع تازه‌اي نيست و از ابتداي پيدايش و گسترش فناوري اطلاعات اين موضوع مورد بحث قرار گرفته است.
هنوز هم افرادي وجود دارند كه معتقدند بشر به وسيلة تكامل تكنولوژي تهديد شده است. ما در يك ارتباط حياتي با تكنولوژي قرار داريم. با وجود اين، بايد در مورد اثرات آن بر خود به عنوان افراد و به عنوان اعضاي سازمانها و جامعه آگاه باشيم.
بدين جهت در ادامه اين نوشتار تاثير فناوري اطلاعات بر سازمانها، افراد و جامعه بحث خواهد شد.
سازمانها و فناوري اطلاعات
استفاده از رايانه و فناوري اطلاعات برخي از تغييرات را در سازمانها ايجاد كرده است. اين تغييرات در حوزه هايي مثل ساختار، اقتدار، قدرت، محتواي شغل، سلسله مراتب شغلي كاركنان، نظارت و شغل مديران ديده مي شود. خلاصه اي از اين مباحث در ادامه توضيح داده مي شود.
سلسله مراتب سازماني
فناوري اطلاعات براي افزايش بهره‌وري و كارايي ، حيــــطه كنترل گسترده‌تر و كـــاهش تعداد متخصصان را مجاز مي‌داند. فناوري اطلاعات به سازمانها اجازه مي دهد تــا دانش متخصصان را تحت كنترل درآورد و نياز به تخصصــهاي فني را در سازمان كاهش مي دهد. اين منطقي است كــه پس از اينكه سطــــوح مــديريتي در سازمانها كمتر شد، در آن ســـازمانها به مديران صفي و ســـتادي كمتري نياز خواهد بود. اين روند بيشتر به وسيله پديدة كاهش يا كوچك شدن اندازة مديريت مياني نمايان مي‌شود.
نسبت كاركنان يقه آبي به كاركنان يقه سفيد
با جايگزين شدن رايانه‌ها به جاي شغلهاي دفتري، از آنجايي كه نياز به متخصصان سيستم‌هاي اطلاعاتي بيشتر مي‌شود، نسبت كاركنان يقه سفيد به يقه آبي در چنين سازمانهايي بيشتر مي‌شود.
واحدهاي ويژه
تغيير ديگر در ساختار سازماني، امكان ايجاد يك مركز تكنولوژي، يك مركز تجارت الكترونيك، يك بخش سيستم‌هاي پشتيباني تصميم و يا يك بخش سيستم‌هاي هوشمند است. بدين ترتيب واحدهاي ويژه اي جهت مديريت اطلاعات و فناوري اطلاعات در سازمان ايجاد مي‌شود.
تمركز قدرت يا اختيار
اينكه آيا استفاده گسترده فناوري اطلاعات منجر به تمركز يا نبود تمركز در عمليات كسب و كار و مديريت خواهد شد يا نه ممكن است به فلسفه مديريت عالي بستگي داشته باشد. هر چه ميزان كنترل و تاثير كاركنان رده پايين سازمان بر فرايند تصميم گيري در سازمان بيشتر باشد، مي‌توان نتيجه گرفت كه تمركز در سازمان كمتر شده است و اگر با بكارگيري فناوري اطلاعات در سازمان ،ميزان كنترل و تاثير مديران بر فرايند تصميم بيشتر شود،تمركز بيشتر خواهد بود.بنابر اين نمي‌توان در اين مورد يك الگوي مشخص و واضح ارائه داد‌.
قدرت و موقعيت
با توجه به اينكه اطلاعات يك منبع قدرت است، با ورود سيستم هاي اطلاعاتي در سازمان ميزان اطلاعات تحت كنترل افراد تغيير خواهد كرد و بدين ترتيب قدرت افراد (قدرت ناشي از اطلاعات) تغيير خواهد كرد.
محتواي شغل
يكي از اثرات فناوري اطلاعات بر محتواي برخي مشاغل هم در سازمانهاي دولتي و هم در سازمانهاي خصوصي است. تغييرات در محتواي شغل هنگامي رخ مي‌دهد كه كار طراحي مجدد شود و از آنجايي كه با ورود و توسعه فناوري اطلاعات ،ماهيت برخي از فعاليتهاي سازمان تغيير مي‌كند، طراحي مشاغل تغيير كرده و به تبع آن محتواي شغل نيز تغيير خواهد كرد.
تغييرات در شرايط احراز شغل و آموزش
با توجه به اينكه فعاليت با فناوري اطلاعات،فنون جديد كاري را مي‌طلبد، شرايط احراز شغل و آموزش كاركنان نيز بدبن دليل تغيير خواهد كرد.زيرا مهارتهاي سابق كاركنان پاسخگوي اين نيازها نخواهد بود.
تغييرات در نظارت
اين حقيقت كه كار كاركنان به صورت خطي (online) انجام و به صورت الكترونيك ذخيره مي شود، احتمال و امكان نظارت بيشتر را فراهم مي كند. فناوريهاي اطلاعات در واقع وسيله اي براي تسهيل كنترل و نظارت هستند.
تاثير بر جابه‌جايي شغلي
يك مبحث جالب توجه تحرك شغلي يا جابه‌جايي شغلي است. امروزه شما مي توانيد در يك وب سايت مقدار پولي را كه به يك شغل در هر مكاني پرداخت مي شود را پيدا كنيد. استفاده از ويدئو كنفرانس براي مصاحبه ها و عاملان يا نمايندگان هوشمند براي يافتن شغلها و كاركنان جديد، احتمالا ترك خدمت كاركنان را افزايش مي دهد.
تاثيرات ديگر فناوري اطلاعات بر سازمان
فناوري اطلاعات احتمالا تاثيرات زير را نيز بر سازمان خواهد داشت.
_ اتوماسيون تصميمات عادي.
_ نياز كمتر به تخصص براي برخي تصميمات.
_ اتكاي كمتر به متخصصان براي حمايت از مديران عالي.
_ قدرت و اختيار دادن به سطوح مياني و پايين مديريت به خاطر پايگاههاي دانش .
_ تصميم گيري به وسيله كاركنان غير مديريتي.
_ توزيع مجدد قدرت ميان مديران و انتقال قدرت به پايين سازمان.
_ پشتيباني الكترونيك از تصميمات پيچيده ( وب سايت، عاملان هوشمند، سيستم‌هاي پشتيباني تصميم).
برخي مديران گزارش مي دهند كه كامپيوتر به آنها زمان بيشتري مي دهد تا به بيرون از دفتر كارشان بروند و بيشتر در جريان امور قرار بگيرند. آنها همچنين دريافتند كه آنها مي توانند زمان بيشتري براي فعاليتهاي برنامه ريزي صرف كنند. جنبه ديگر چالش مديريت در توانايي فناوري اطلاعات در حمايت از فرايند تصميم گيري قرار دارد. فناوري اطلاعات مي تواند فرايند تصميم گيري و حتي سبكهاي تصميم گيري را تغيير دهد. براي مثال جمع آوري اطلاعات براي تصميم گيري خيلي سريعتر صورت خواهد گرفت. عاملان يا نمايندگان هوشمند وب محور مي توانند محيط را بررسي و اطلاعات را تفسير كنند. روندهاي فناوري اطلاعات زمان مورد نياز براي كامل كردن هر گام در فرايند تصميم گيري را كاهش مي دهد.
تاثير احتمالي ديگر بر روي شغل مديران مي تواند تغيير در الزامات رهبري باشد. چيزي كه به طور عمومي ويژگيهاي خوب رهبري محسوب مي شود، ممكن است با استفاده از فناوري اطلاعات به طور قابل ملاحظه اي تغيير داده شود. براي مثال هنگامي كه ارتباطات رودر رو يا چهره به چهره به وسيله پست الكترونيك و كنفرانس كامپيوتري جايگزين مي‌شود، ويژگيهاي رهبري كه به ظاهر و لباس نسبت داده مي‌شود، حداقل مي شود.
كار و فناوري اطلاعات
سيستمهاي اطلاعاتي به راههاي مختلف بر افراد تاثير مي گذارند. چيزي كه براي يك فرد مزيت است، براي ديگري ممكن است اين چنين نباشد. برخي شيوه هايي كه فناوري اطلاعات ممكن است افراد، ادراكات و رفتارشان را تحت تاثير قرار دهند، در اين بخش از نوشتار بررسي خواهند شد.
تاثير بر رضايت شغلي
اگر چه برخي شغلها ممكن است به وسيله فناوري اطلاعات به طور اساسي خيلي غني شوند، شغلهاي ديگر ممكن است خيلي تكراري و كمتر رضايت بخش بشوند.
براي مثال در ابتداي سال 1970، محققان پيش بيني كردند كه سيستم‌هاي اطلاعاتي مبتني بر كامپيوتر نظر يا راي مديريتي را در تصميم گيري كاهش مي دهند و بنابراين مديران ناراضي ايجاد مي كنند.
فاقد صفات انساني كردن
يك انتقاد غالب در مورد سيستم‌هاي پردازش داده هاي سنتي، اثر منفي بالقوه آنها بر شخصيت ( فرديت) افراد است. آنها فعاليتهايي را كه كامپيوتري مي شوند را فاقد صفات انساني و فاقد شخصيت مي‌كنند. برخي از افراد احساس مي‌كنند كه به خاطر كامپيوتري شدن فاقد هويت و صفات انساني هستند. از طرف ديگر برخي افراد آن‌قدر به وب معتاد مي شوند كه فعاليتهاي روزمره و منظمشان را در محل كار يا خانه از قلم مي اندازند و مشكلات سازماني و اجتماعي جديدي ايجاد مي كنند.
اثرات رواني
اگر افراد تشويق شوند تا از محل زندگي‌شان خريد كنند و در همانجا كار كنند، اثرات رواني بدي مثل افسردگي و تنهايي به‌وجود مي آيد. در بعضي از كشورها، اين طبيعي است كه بچه ها در خانه از طريق فناوري اطلاعات به مدرسه بروند، اما فقدان تماس و ارتباط اجتماعي مي تواند توسعه‌هاي اخلاقي، شناختي و اجتماعي شان را آسيب بزند.
تشويش اطلاعاتي
يكي از تاثيرات منفي عصر اطلاعات اضطراب يا تشويش اطلاعاتي است.
ديگر اشكال تشويش اطلاعاتي عبارتند از:
1 - تشويش در مورد ناتواناييهايمان در نگهداري حجم داده ها.
2 - تشويش در مورد كيفيت اطلاعات در دسترس بر روي وب. اين اطلاعات اغلب به روز نيستند و ناقص هستند.
3 - منابع «برخط» زياد.
4 - تشويش در مورد اينكه خيلي خوب آگاهي داده نمي شود يا خيلي دير آگاهي داده مي شود.
بين 60 تا 80 در صد افرادي كه اطلاعات خاصي را بر روي وب جستجو مي كنند، نمي توانند آنچه را كه مي خواهند پيدا كنند. اين مسئله همچنين بر تشويش اطلاعات مي افزايد. زيرا هنگامي كه داده ها خيلي زياد باشند، تفاوت بين داده و اطلاعات و حقيقت و دانش، مبهم مي شود. براي برخي كاربران اينترنت، تشويش از حجم بيش از اندازه اطلاعات ناشي مي شود كه ممكن است بي خوابي، خواب كم يا ناكافي را موجب شود.
تاثير بر ايمني و سلامتي
رايانه‌ها و سيستم‌هاي اطلاعاتي بخشي از محيط شغل هستند كه ممكن است به‌طور معكوسي بر ايمني و سلامتي افراد اثر بگذارند. در ادامه اين اثرات را مطرح مي كنيم:
الف - استرس شغلي
افزايش در حجم كار و يا مسئوليتها مي تواند استرس شغلي را افزايش دهد.اگرچه رايانه اي كردن به سازمانها به وسيله افزايش بهره وري سود مي رساند، همچنين موجب افزايش حجم كاري نيز مي شود. برخي كاركنان احساس مي كنند كه در حجم بيشتري از كار غوطه ور شده اند و احساس تشويش در مورد شغل و عملكردشان مي‌كنند. اين احساسات تشويش مي تواند به طور معكوسي بر بهره وري كاركنان تاثير بگذارد. مديران مي توانند به وسيله توزيع مجدد حجم كار ميان تعداد بيشتري از كاركنان استرس شغلي ناشي از اين مسئله را كاهش دهند.
ب - نمايش تصويري
ظهور ترمينال‌هاي نمايش تصويري مي‌تواند بر بينايي افراد تاثير منفي بگذارد.
ج - آسيبهاي ناشي از فشار كارهاي تكراري
يكي ازديگر خطرات بالقوه ايمني و سلامت، آسيبهاي ناشي از فشار كارهاي تكراري مثل كمر درد، كشش ماهيچه در مچ دست و انگشتهاست كه اين نوع از آسيبها مربوط به استفاده بلند مدت از صفحه كليد است.
اجتماع و فناوري اطلاعات
تاثيرات اجتماعي فناوري اطلاعات مي‌تواند خيلي گسترده و وسيع باشد. اين بخش چندين تاثير نمايان را بررسي مي‌كند:
فرصتهايي براي افرادمعلول
انسجام تكنولوژي‌هاي هوش مصنوعي مثل تشخيص بصري وگفتاري در درون كامپيوترها و بويژه در درون سيستمهاي اطلاعاتي وب محور، مي تواند فرصتهاي استخدام جديدي را براي افراد معلول ايجاد كند.براي مثال آنهايي كه نمي‌توانند تايپ كنند قادر هستند تا از كيبورد صـــــدايي ( Voice-Operated) استفاده كنند و آنهايي كه نمي توانند مسافرت كنند، مي توانند در خانه كار كنند.
پيشرفتهايي در حفظ سلامتي
فناوري اطلاعات پيشرفتهاي مهمي در حفظ سلامتي در دامنه اي از تشخيص بهتر و سريعتر تا تحقيق و توسعه داروهاي جديد، براي مراقبت دقيقتر بيماران بد حال داشته است.
مبارزه با جرائم ديگر و كاربردها
كاربردهاي كامپيوتر مي تواند به راههاي مختلف به جوامع سود برساند. در اينجا به برخي از اين كاربردها اشاره مي شود. براي مثال:
_ هشداردهنده‌هاي الكترونيك و كامپيوترها از حجم ترافيك در برخي شهرها مي‌كاهند.
_ تصوير پردازي الكترونيك توان جستجو براي بچه هاي گم شده را ارتقا مي دهد.
نتيجه گيري
با توجه به موضوعات مطرح شده درنوشتار حاضر ،مي‌توان اينگونه نتيجه گرفت كه فناوري اطلاعات بر تمامي ابعاد و جوانب سازمانها تاثيرات شگرفي مي‌گذارد و مديران سازمانها جهت اداره كارا و اثربخش سازمان ملزم به توجه به مسائل مرتبط با فناوري اطلاعات هستند. چه در غير اينصورت محكوم به فنايند. در مورد تاثير فناوري اطلاعات بر جامعه نيز ‌بايد اذعان داشت كه فناوري اطلاعات با خود فرصتها و تهديدات بي‌شماري را به همراه آورده است. نهايتا اينكه افراد جامعه نيز به عنوان عنصري از جوامع و سازمانها به شدت تحت تاثير فناوري اطلاعات قرار دارند. منبع:http://www.marsiran.com/db/article/detail.php?ID=4220

عکس

 

كتابخانه ديجيتال

كتابخانه ديجيتال

كتاب هاى بى كاغذ
 

بخش نخست

 

منظور از واژه كتابخانه چيست و چه فرقى با كتابخانه ديجيتالى دارد؟ به طور سنتى كتابخانه محلى است كه در آن كتابها، نسخه هاى خطى، مجلات و يا ساير متون براى استفاده نگهدارى مى شوند. در واقع، كتابخانه مؤسسه اى است كه براى مجموعه سازى و امانت كتاب به وجود آمده است و افراد امكان استفاده از تسهيلات آن را دارند. در حالى كه يك كتابخانه ديجيتالى برپايه سيستم كامپيوترى است كه به گردآورى، ذخيره سازى، سازماندهى، جست وجو و توزيع مواد ديجيتالى براى دسترسى كاربر نهايى مى پردازد. كتابخانه ديجيتالى فقط مجموعه اى از مواد الكترونيكى نيست بلكه شامل يك واسطه مرورگر و يك فضاى مجازى نيز است. كتابخانه ديجيتالى به فضاى كمى نياز دارد و داده ها با جست وجوى آسان از طريق شبكه هاى ارتباطى در دسترس هر كسى در هر كجاى دنيا قرار مى گيرند. كتابخانه ديجيتالى يك وجود انتزاعى نيست و با منابع و مجموعه هاى زيادى در ارتباط است.

ebook
تاريخچه شروع كتابخانه ديجيتالى رابطه تنگاتنگى با پيدايش كتاب هاى الكترونيكى دارد و داستان book-e از زمانى آغاز شد كه جلوى هر كلمه e بگذارند. Book man شركت sony يك دستگاه ROM CD - با نمايشگرى با كيفيت پائين بود كه در سال ۱۹۹۱ عرضه شد، اما بى اعتنايى جهانيان را در پى داشت. از آن زمان تاكنون، بازار book-e به كامپيوترهاى خانگى و PDA محدود شده است، ولى واقعيت اين است كه كتاب خواندن از اين طريق زياد آسان نيست. اول اين كه مجبوريم يك نرم افزار نمايش دهنده كتاب موسوم به Reader را Download و در دستگاه خودنصب كنيم. نرم افزارهاى مختلفى از اين نوع وجود دارند كه به شدت با هم رقابت مى كنند. Microsoft و Adobe دو نمونه از شركت هاى رقيب اند. نتيجه اين رقابت اين شده كه معلوم نيست كتابى كه Download مى كنيم با نرم افزارى كه در سيستم خود داريم كار مى كند يانه. ولى حتى اگر همه شرايط فنى فراهم باشد و كتاب را در نرم افزار مشاهده كنيم، حس خواندن كتاب از روى نمايشگر اصلاً با خواندن نسخه كاغذى كتاب قابل مقايسه نيست. براى رشد كتابخانه هاى ديجيتالى بايد كوشش هايى انجام شود از جمله:
> ديجيتالى كردن تمام منابع موجود در كتابخانه
> ارتباط با كاربران به صورت پيوسته و غيرپيوسته
> اتصال به شبكه و دسترسى به شبكه جهانى web
ديجيتالى كردن منابع موجود در كتابخانه
براى اين منظور، بايد همه اسناد، كتاب ها، مقالات و غيره كه در كتابخانه وجود دارد، به فايل هاى ديجيتالى تبديل شوند تا از طريق كامپيوترها و شبكه هاى موجود قابليت دسترسى را براى تمام اعضاى كتابخانه داشته باشند. براى اين منظور سه رويكرد وجود دارد:
۱) سيستم خود را خود بنويسيد: در اين رويكرد با اتكا به دانش مهندسان و برنامه نويسان درون سازمان نرم افزار اين كار طراحى شده، بر روى شبكه قرار مى گيرد. از معايب اين رويكرد هزينه زياد و طولانى شدن زمان برنامه نويسى است.
۲) از نرم افزارى استفاده كنيد كه در سازمان وجود دارد: در اين روش سعى مى شود كه از نرم افزارى كه تاكنون در سازمان وجود داشته است، استفاده شود و اين نرم افزار توسعه داده شده و بر روى شبكه قرار بگيرد. شرط لازم براى استفاده از اين نرم افزار، وجود اين سيستم در سازمان است و طبيعتاً سازمان هاى تازه تأسيس كه فاقد چنين سيستمى اند، از اين انتخاب محروم خواهند بود. از جمله معايب اين روش يكسان نبودن برنامه نويسان اوليه و ثانويه در سازمان است كه سبب به وجود آمدن اختلاف هايى در سيستم نرم افزارى كتابخانه خواهد شد.
۳) بسته اى بخريد كه به صورت تجارى توليد شده است: در اين روش، سازمان از نرم افزارهاى آماده و موجود در بازار استفاده مى كند و پس از انتخاب گزينه مناسب از بين نرم افزارهاى موجود، يكى از آنها را بر روى شبكه نصب كرده، شروع به فعاليت مى كند. از معايب اين روش عدم امكان توسعه محصول (un customize) و وابستگى دائم به شركت سازنده نرم افزارى است.
نكته قابل ذكر در تمامى روش هاى بالا آن است كه شخصاً هنگامى مى توانيد يك انتخاب خوب داشته باشيد كه انتظار خود را از نرم افزار كاملاً روشن و شفاف كنيد.
تغيير سيستم از سنتى به ديجيتال
پس از تصميم گيرى در مورد روش پياده سازى سيستم كتابخانه از سنتى به ديجيتال لازم است تدابيرى اتخاذ شود. بعضى از نكاتى كه بايستى مورد توجه قرار گيرند عبارت اند از:
> پيش بينى ترافيك در شبكه ها:
يكى از مشكل سازترين مواردى كه كتابخانه هاى ديجيتالى با آن مواجه هستند هجوم يكباره كاربران به سوى وب سايت كتابخانه و درخواست خدمت دهى است. براى جلوگيرى از اين مشكل مديران كتابخانه پيش از هر اقدامى بايد با پيش بينى تقريبى تعداد كاربران و متقاضيان استفاده از خدمات كتابخانه اقدام به اختصاص پهناى باند

(Band width) مورد نظر كنند تا با مشكل عدم امكان خدمت دهى به كاربران مواجه نشوند.
> مشخص كردن منشأ و هدف ترافيك:
اگر زمانى تعداد كاربران از حد مورد نظر تجاوز پيدا كرد، بايد دليل اين امر مشخص شود. آيا اين كاربران به صورت واقعى درخواست خدمت دهى دارند و يا نرم افزارهاى خراب كارى بر روى سايت فعال شده است و با ارسال درخواست وقفه هاى كاذب سيستم را به صورت مجازى به خود مشغول مى كند تا از ادامه خدمت به ساير كاربران محروم شود.
>  انواع برنامه هايى كه از طريق شبكه قابل دسترسى هستند:
آيا تمام برنامه هاى داخلى كتابخانه بايد در اختيار تمام كاربران قرار گيرد و يا در دسترسى به اين برنامه ها محدوديت هايى وجود دارد؟ در اين مورد پس ازتصميم گيرى مدير سايت (Admin) درباره انواع برنامه هاى كاربردى (Application) موجود در كتابخانه سطح دسترسى افراد نيز مشخص مى شود و دسترسى ها در لايه هاى مختلف توزيع مى شود، بدين معنا كه گروهى تنها كاربر عادى كتابخانه هستند و بايد تنها امكان جست وجو و رزرو كتاب را داشته باشند، گروهى ديگر عضو دائم كتابخانه هستند بايد براى اين عده امكانات print و يا به اشتراك گذارى داده ها با كاربران ديگر را نيز مدنظر گرفت و در مقابل عده اى هم از كتاب داران كتابخانه هستند كه بايد امكان اضافه، يا حذف كردن كتاب ها و مقالات تنها در اختيار اين گروه باشد. پس دسترسى به برنامه ها و امكانات كتابخانه بايد در لايه هايى توزيع شده و كاربران هر لايه نيز مشخص شود.
 

 

كتابخانه ديجيتالى

بخش دوم وپايانى

در بخش نخست گزارش كتاب هاى بى كاغذ به تاريخچه پيدايش اين كتابخانه ها و روشهاى ديجيتالى كردن منابع كتابخانه اى اشاره شد، در اين شماره به ادامه اين بحث و نيز مزاياى استفاده از كتابخانه هاى ديجيتالى مى پردازيم.

اصول ايجاد كتابخانه هاى ديجيتال
در طراحى و پياده سازى كتابخانه هاى ديجيتال بايد اصولى را مدنظر قرار داد كه از جمله آنها موارد زير است:
۱- رعايت دقت در خصوص كيفيت و صحت نسخ ذخيره شده به شكل ديجيتال
۲- قابل قبول بودن هزينه هاى دسترسى به منابع براى كاربران كتابخانه
۳- طراحى راهكارهاى كمك و آموزش به كاربران (Help) در سيستم با توجه به پيچيدگى اين مجموعه
۴- تعيين سطح دسترسى افراد به پايگاه هاى مختلف و نيز چگونگى استفاده از اطلاعات
۵- طراحى رمز عبور و كدهاى شناسايى براى جلوگيرى از نفوذ خرابكاران به سيستم
۶- امكان اتصال به منابع كتابخانه از طريق شبكه هاى محلى (LAN)، منطقه اى (MAN) و جهانى (WWW)
حقوق نشر الكترونيك
كتابخانه هاى ديجيتال (Digital Libraries) با انديشه هاى الكترونيكى و به قولى آى تى مدار شكل مى گيرد. پايه كتابخانه هاى ديجيتالى ابزارهاى ديجيتالى مجهز و مطمئن است كه زمينه را براى كاربرى خوب اين شكل از كتابخانه ها فراهم مى كند. در حقيقت، مى توان گفت ساختار كتابخانه هاى ديجيتال - كتاب ها و نشريات الكترونيكى (books - e) به شمار مى رود. البته در اين مسير بايد از نشر الكترونيكى نيز حمايت كرد. در كتابخانه هاى ديجيتال حقوق نشر الكترونيك از اهميت بسزايى برخوردار است.
كاربران كتابخانه ديجيتالى
برخلاف كتابخانه هاى سنتى كه اكثريت كاربرانش را افراد سالم تشكيل مى دهد، تمام كاربران كتابخانه ديجيتالى افراد سالم نيستند و به همين خاطر بايد براى افراد معلول نيز امكاناتى فراهم شود كه قطعاً كتابخانه هاى ديجيتال با امكانات قابل تصور براى آنها گزينه خوبى براى اين افراد است. هوش مصنوعى امتيازى است كه كتابخانه هاى ديجيتالى به آن نيازمند است. نرم افزارهاى زيادى براى خواندن متون كتاب ها، فهرست نويسى آنها به درخواست كاربران خاص و تبديل متون به خط بريل براى نابينايان انجام مى دهند. نفوذ هوش مصنوعى به سيستم هاى نوين فناورى كتابخانه هاى ديجيتالى پيشرفته دنيا، هديه ارزنده اى است كه فناورى اطلاعاتى به كاربران مختلف دهكده جهانى ارائه مى دهد. به هر حال، در فاز اوليه و ابتدايى اقدام براى الكترونيكى كردن حجم زيادى از كتاب مرجع و نشريات و بولتن هايى با استفاده گسترده جامعه كاربر كتابخانه ها، اقدام مهمى است كه در دستور كار بسيارى از كشورهاى دنيا قرار دارد. اين تغيير كاربرى كتابخانه هاى سنتى به سمت كتابخانه هاى ديجيتالى مسأله اى است كه در بدنه يك دولت الكترونيك (government - e) و يك نظام جامع ارتباطى هوشمند در يك كشور قابل وصول است.
قالب هاى الكترونيكى
هم اكنون تعداد زيادى قالب هاى الكترونيكى كه ناشى از ظهور فناورى هاى جديد است در دسترس اند. ديسك فشرده، مجله الكترونيكى، كتاب الكترونيكى و شبكه جهانى وب جزو پيشرفت هاى اخيرند. در واقع، قطع بودجه ها و افزايش هزينه مواد باعث شده كه منابع الكترونيكى و شبكه ها براى كتابداران جذاب تر شود و آنها نيز بيشتر به سيستم پيوسته بانك اطلاعاتى الكترونيكى و كارگزاران تجارى اعتماد و تكيه كنند. پيشرفت هاى الكترونيكى آنقدر با سرعت زياد اتفاق مى افتد كه نمى توانيم تعيين كنيم كه چه قالبى بايد خريدارى شود، چه ابزارى هزينه و كارايى بيشترى براى استفاده دارد و چه قالبى هزينه و كارايى بيشترى براى استفاده در آينده خواهد داشت. اما با گذرى به تاريخچه خدمات جست وجوى پيوسته مى توان گفت نخستين شبكه ابزار اطلاعاتى الكترونيكى كه در دهه ۱۹۶۰ وارد بازار شد، خدمات جست وجو و اطلاع رسانى پيوسته اى بودكه توسط ميزبانانى مانند SDS, BRS Daialog فراهم شد. با استفاده از اين امكان، بانك هاى اطلاعاتى روى سيستم كامپيوتر ميزبان نصب شده، بدين وسيله امكان جست وجو براى كاربران شخصى يا كتابخانه به طور رايگان ارائه مى شد. كاربران با استفاده از ارتباط تعاملى و با استفاده از كامپيوتر و كانال هاى ارتباطى به وسيله سيستم رايانه ميزبان جست وجو مى كردند. امكان جست وجوى پيوسته در ابتدا خيلى گران و هزينه بر بود، اما بتدريج از لحاظ هزينه، كارايى و كاربرپسند بودن رشد پيدا كرد. در نتيجه، كاربر نهايى به راحتى قادر به جست وجو در پايگاه داده هاى پيوسته مى شود. خدمات جست وجوى پيوسته به دليل جامعيت اطلاعات كه در دسترس قرار دارند، بسيار محبوب شدند. بعضى از مشهورترين اين خدمات عبارت اند از:
Oclc First Search, STNEasg, ovid online and lexisNexis Dialog Web
مزاياى كتابخانه هاى ديجيتال
۱- تسريع كارها ۲- تحصيل امور ۳- صرفه جويى در وقت ۴- دستيابى به اطلاعات ۵- كنترل اطلاعات ۶- افزايش كيفيت خدمات ۷- افزايش كارايى مديريت كتابخانه ۸- افزايش سطح توليد اطلاعات ۹- كاهش فعاليت هاى تكرارى ۱۰- توسعه اشتراك منابع.

گروه خدمات ویژه كتابداری

گروه خدمات ویژه كتابداری

گروه خدمات ویژه كتابداری به عنوان یكی از بخش‎های شورای كتاب كودك، به منظور شناخت، معرفی، تولید، مناسب سازی و ارائه آثار مناسب برای كودكان و نوجوانان با نیازهای ویژه فعالیت می‎كند. این نیاز یا در گزینش و مناسب سازی از میان كتاب‎های موجود در بازار نشر است یا تولید كتاب‎هایی خاص و هماهنگ با نوع نیاز مخاطبان را شامل می‎شود.

اهداف :

• توجه به نقش كتاب در همسازی كودك ویژه با جریان زندگی
• ایجاد انگیزه و كشش برای مطالعه
• سهولت دستیابی به كتاب و اطلاعات
• یكسان سازی محیط‎های آموزشی و مطالعاتی برای كودكان با ویژگیهای گوناگون
• معرفی كتاب‎های برگزیده برای كودكان ویژه
• معرفی چهره كودك معلول در ادبیات
• بررسی مناسب‎سازی وتولید منابع كتابخانه‎ای برای كودكان و نوجوانان با نیازهای ویژه

انتشار كتاب نقش كتاب‎های كودكان در همسازی كودكان معلول با جریان زندگی روزمره در سال ۱۳۶۱ با ترجمه خانم ثریا قزل ایاغ نخستین گام برای تشكیل این گروه بود. در سال ۱۳۶۶ اولین جلسه در مورد كتاب و كودك معلول با هماهنگی خانم نسریندخت عماد خراسانی و حضور اعضای علاقه‎مند و صاحب نظر در شورا برگزار شد. هر چند این جلسات ادامه نیافت اما حاصل آن تهیه چند كتاب حسی ـ لمسی پارچه‎ای بود. تا اینكه در سال ۱۳۷۳ در اولین گردهمایی دانشجویان نابینا در دانشگاه تهران به ابتكار خانم نوش آفرین انصاری و تدریس دو واحد درس خدمات ویژه كتابداری به برنامه درسی رشته كتابداری، تفكر پدیدآیی، گروه ویژه در شورا ایجاد شد. پس از آن به تدریج و با توجه به ویژگی‎های گوناگون مخاطبان، به پنج زیر مجموعه‎ مختلف تقسیم شد. هر یك از از زیر مجموعه‎های گروه خدمات ویژه كتابداری در سه زمینه فعالیت می‎كنند :

۱- بررسی و گزینش نمونه‎های مناسب از بین ادبیات منتشر شده
۲- مناسب سازی آثار منتشر شده ،
۳- آفرینش نمونه‎های مناسب

زیر مجموعه‎های گروه خدمات ویژه كتابداری عبارتند از :

۱- كتاب و كودك نابینا

- كتاب های حسی ـ لمسی
- كتاب گویا
- كتاب بریل

۲- كتاب و كودك كم توان ذهنی
۳- كتاب و كودك ناشنوا
۴- كتاب و كودك بیمار
۵- كتاب و كودك محروم اجتماعی

كتاب و كودك نابینا

كتاب‎های حسی ـ لمسی

در سال ۱۳۷۰ پس از پیشنهاد طرح كتاب‎های حسی ـ لمسی به هیات مدیره جلسه‎ای برای معرفی وارائه این طرح برای اعضاء شورا برگزارشد كه منجر به تهیه كتاب گل یا پوچ، شد.
در سال ۱۳۷۲ پس از برگزاری كارگاه ساخت كتاب‎های لمسی در مركز نابینایان خزانه و سپس ارائه این طرح به دانشكده هنر الزهرا، ۱۵ كتاب لمسی با كمك دانشجویان ساخته شد.
پس‎ از آن در سالهای ۱۳۷۵-۱۳۷۱كارگاه ساخت‎ كتاب‎های لمسی در شورا و موسسه ‎پژوهشی كودكان دنیا برگزار شد و پس از آن جلسات رسمی كتاب‎های حسی ـ لمسی ادامه‎ یافت. در سال ‎ ۱۳۷۹دو عنوان كتاب برای طرح آكندن اینترنشنال و در سال ۱۳۸۰ ده عنوان كتاب برای طرح یونیسف تهیه شد.
كتاب گل یا پوچ (زهرا فرمانی ، مهین محجوبی، ۱۹۹۹)
در فهرست كتاب‎های برگزیده برای كودكان و نوجوانان معلول IBBY ۱۹۹۹ و كتاب‎های نخ و سوزن (فریبا كیهانی ، ۲۰۰۰) و خانه پیرزن (فریبا كیهانی‌، ۲۰۰۰) در فهرست سال ۲۰۰۱ آمده است. هماهنگ كننده فعالیت‎های گروه تا پایان سال ۱۳۸۰ خانم زهرا فرمانی بوده است.

كتاب‎های گویا

كتاب گویا یكی از ابزارهایی است كه سهولت دسترسی به اطلاعات را برای افرادی كه بینایی‎اشان با مشكل روبروست ، فراهم می‎سازد. این وسیله در سالهای اخیر و پیشرفت وسایل سمعی ـ بصری به عنوان رسانه‎ای چند منظوره در خدمت اطلاع‎رسانی و ترویج فرهنگ مطالعاتی برای عموم افراد و به ویژه نابینایان قرار دارد. گروه كتاب گویا با هدف ارائه ادبیات مناسب كودك و نوجوان از طریق تولید كتاب گویا در سال ۱۳۷۳ تشكیل شد.
پیشینه تشكیل این گروه به اولین گردهمایی دانشجویان نابینا در سال ۱۳۷۳ در دانشكده علوم تربیتی و افزودن درس خدمات ویژه كتابداری توسط خانم نوش آفرین انصاری برمی‎گردد، و بعد از آن نیز خانم ثریا قزل‎ایاغ با ترجمه دستور العمل ضبط كتاب گویا راه را برای پیشبرد اهداف گروه هموار كردند.
انتخاب آثار مناسب برای گویا شدن، آموزش فن بیان و صداسازی برای داوطلبان، آموزش ضبط كتاب گویا نحوه انتخاب موسیقی مناسب برای متن، انتخاب صدای مناسب برای متون مختلف داستانی، ارتباط با استودیوهای ضبط صدا، نظارت در امر ضبط، ارتباط با صاحبان آثار و ناشران برای رعایت حقوق صاحب اثر، ارتباط با نویسندگان و مترجمان برای حضور در استودیو و ضبط صدای آنان، ارتباط با مركز نابینایان رودكی برای تایید استانداردهای رعایت شده، استفاده از مشاوران نابینا در گروه، ارتباط با مراكز و مدارس نابینایان، ارائه خدمات كتابخانه‎ای به كتابخانه‎‎های نابینایان، گویا كردن ۱۲۰ عنوان كتاب در طرح كتابخانه فراگیر (۱)، گویا كردن ۱۰ عنوان كتاب در طرح آكندن اینترنشنال برای پناهندگان افغان، تدوین كتابشناسی كتاب‎های گویا و بریل، تهیه بروشور گروه، راه اندازی كتابخانه نابینایان حضرت عبدالعظیم، تجهیز كتابخانه نابینایان موسسه خیریه شب چراغ شیراز، تجهیز ۵ كتابخانه سیار یونیسف با كتاب‎های گویا، تكثیر و ارسال كتاب‎های گویا برای مراكز فرهنگی مدارس ایرانی خارج از كشور.
برگزاری كارگاه‎های آموزشی گوناگون در شورا، حضور در كارگاه آموزش كتابداری به كتابداران كتابخانه فراگیر، حضور در سمینار مخاطب شناسی كانون پرورش فكری، حضور در سمینار اولین نمایشگاه اطلاع رسانی با عنوان كتاب برای همه، گویا گردن متون درسی برای دانشجویان، ... از جمله فعالیت‎های این گروه است. خانم منصوره شجاعی مسئولیت هماهنگی فعالیت‎های گروه كتابهای گویا را برعهده دارند.

كتاب و كودك كم توان ذهنی

پیشینه تشكیل این گروه به سال ۱۳۶۷ و شكل گیری گروه كتاب برای كودك معلول به سرپرستی خانم نسریندخت عمادخراسانی بر می‎گردد. حاصل كار این گروه تهیه كتاب پارچه‎ای قصه یك تخم مرغ (زهرا فرمانی، ۱۳۶۸) بود. پس از آن فعالیت گروه متوقف شد تا اینكه در سال ۱۳۷۵ با هماهنگی آقای مسعود ناصری فعالیت كتابخوانی و قصه‎گویی با كودكان كم توان ذهنی در مدرسه بهشت آغاز شد. كه ضرورت استفاده از تجربیات متخصصان دیگر را نیز ایجاد كرد. سپس خانم دكتر طلعت كاویانپور جلسات گسترده‎تری را با والدین كودكان كم توان ذهنی برگزار كردند و استفاده از كتاب‎های پارچه‎ای، لمسی، ویدیویی به عنوان ضرورتی در ادامه كار گروه مطرح شد.
قصه‎گویی در مدارس، تجهیز كتابخانه مدارس، همكاری با انجمن حمایت از كودكان كم توان ذهنی، شركت در سمینارها، مطالعه و بررسی كتاب‎های داستانی و گزینش آنها، تهیه بروشورهای راهنما، مشاوره و راهنمایی معلمان از جمله فعالیت‎های گروه بوده است.

كتاب و كودك بیمار

گروه كتاب و كودك بیمار به منظور تلطیف موقعیت سخت كودكان بیمار از طریق كتابخوانی و قصه‎گویی در سال ۱۳۷۵ با هماهنگی خانم مریم احمدی آغاز به كار كرد. این گروه با مجموعه‎ای از كتاب‎های مناسب برای كودك بیمار به صورت كتابخوانان سیار وارد بیمارستان‎ها شد و با كمك مددكاران به ایجاد كتابخانه‎های كودك بیمارستان همت گمارد و كتابخوانی و قصه‎گویی برای كودكان را فعالیت اصلی خود دانست. بیمارستانهای تحت پوشش این گروه، بیمارستان كودكان علی اصغر، بیمارستان امام خمینی و بیمارستان قلب است.

كتاب و كودك ناشنوا

گروه كتاب و كودك ناشنوا با كسب تجربه‎های بسیار و همراه با كودكان ناشنوا دریافت كه این كودكان به علت محدودیت در خزانه واژگان، اختلال در صرف و نحو زبان و عدم درك كامل مطالب كتاب، از مطالعه دوری می‎كنند. پس در سال ۱۳۷۵ با هماهنگی خانم‎ها فرحناز ناصری و ربابه گوهری، در جهت رسیدن به اهداف زیر آغاز به كار كرد :

- ایجاد انگیزه و كشش در كودكان برای كتابخوانی
- كمك به استقلال در كتابخوانی
- شناخت و درك واژه‎ها و مفاهیم ساده و پیچیده
- ایجاد احساس خودباوری و اعتماد به نفس در كودك ناشنوا

فعالیت این گروه با تهیه كتاب ، فیلم ویدیویی بابا برفی (جبار باغچه‎بان) آغاز شد. مناسب سازی كتاب‎ها و تهیه پانویس و واژه‎نامه برای كتاب‎های مناسب، اجرای طرح خورجین كتاب در چند مدرسه تهیه دو نمونه كتاب ویدیویی به زبان اشاره، و تهیه سی و هفت كتاب ویدیویی به زبان اشاره همراه با لب خوانی و روشی ارتباط كلی برای طرح كتابخانه فراگیر، تهیه پانزده عنوان كتاب درشت نویسی شده، همكاری در تدوین كتابشناسی كتاب‎های ویدیویی، برگزاری كارگاه قصه‎گویی به زبان اشاره در شورا، شركت در كارگاه آموزش كتابداران كتابخانه فراگیر، مشاوره و راهنمایی معلمان، و بهسازی كتابخانه‎های مدارس از جمله فعالیت‎هایی است كه گروه انجام داده است.
 
فعالیت‎های گروه خدمات ویژه كتابداری عبارتند از :

- پروژه یونیسف كتابخانه‎های فراگیر، ۸۰-۱۳۷۹.
- پروژه آكندن اینترنشنال (تهیه ۷۰ نسخه كتاب گویا و حسی ـ لمسی)، ۱۳۷۹.
- پروژه یونیسف “فراخوان برای بهترین‎داستان باشخصیت كودك معلول” ، ۱۳۸۱.
- همكاری با انجمن نابینایان عصای سفید .
- برگزاری جلسات مشورتی با سازمان استثنایی در تهیه كتاب‎های درسی .
- ارسال دو كتاب تصویری ـ لمسی به نمایشگاه بین المللی تصویرگران كتاب كودك.
- برگزاری سمینار ”كتاب برای همه“ در نمایشگاه بین المللی كتاب سال ۱۳۷۷.
- برگزاری نمایشگاه‎های گوناگون درنمایشگاه بین المللی تصویرگران كتاب كودك (۱۳۶۸)، دانشگاه بهزیستی (۱۳۷۳)، فرهنگسرای اندیشه (۱۳۷۴)، موسسه پژوهشی كودكان دنیا (۱۳۷۸)، انجمن آثار و مفاخر (۱۳۷۹). كتاب برای همه : نمایشگاه بین المللی كتاب ۱۳۷۷.
- برگزاری كارگاه‎هایی در مركز نابینایان خزانه (۱۳۷۳)، سازمان آموزش استثنایی آموزش و پرورش (۱۳۷۳)، دانشگاه الزهرا (۱۳۷۳)، دانشگاه بهزیستی، آموزش و پرورش پیش از دبستان كودكان نابینا (۱۳۷۶)، موسسه پژوهشی كودكان دنیا (۱۳۷۷)، دوره كتابداری برای كتابداران كتابخانه فراگیر، (۱۳۸۱).
- تهیه مجموعه كتابخانه فراگیر، (۱۳۷۸) :

در سال ۱۳۷۹در پی طرح مشترك شورای كتاب كودك، یونیسف، كانون پرورش فكری كودكان و سازمان بهزیستی، كتابخانه‎ای تحت عنوان كتابخانه فراگیر با هدف همسان سازی محیط مطالعاتی‎وآموزشی برای همه كودكان باویژ‎گیهای‎گوناگون تاسیس‎شد.
در این طرح گروه خدمات ویژه كتابداری شورای كتاب كودك مسئولیت تهیه كل مجموعه این كتابخانه را به عهده داشت. كانون پرورش فكری كودكان محل كتابخانه را تامین كرد، سازمان بهزیستی مشاور تخصصی طرح بود و یونیسف حمایت كننده مالی طرح بود.
گروه ویژه موفق شد مجموعه‎ای متشكل از ۱۲۰ عنوان كتاب گویا (از هر كدام پنج نسخه)، ۱۰۰ عنوان كتاب بریل (از هر كدام پنج نسخه)، ۱۰۰ عنوان كتاب مناسب سازی شده (از هر كدام پنج نسخه)، ۱۵ عنوان كتاب حسی ـ لمسی (از هر كدام پنج نسخه)، ۵۰ عنوان كتاب ویدیویی (از هر كدام پنج نسخه) تهیه كند و كتابشناسی‎های مربوط به هر یك از آثار را نیز طبق استاندارد‎های كتابداری تدوین و در اختیار كتابخانه فراگیر قرار دهد. پس از اتمام طرح یك دوره آموزش كتابداری نیز برای كتابداران در محل شورای كتاب كودك برگزار شد.
این كتابخانه كه در پارك فدك واقع در میدان رسالت است، در حال حاضر مراجعان ویژه خویش را از خدمات كتابخانه‎ای بهره‎مند می‎سازد.
مسئولیت هماهنگی فعالیت‎های گروه را تا سال ۱۳۸۲ خانم زهرا فرمانی، و از آن تاریخ به بعد خانم منصوره شجاعی برعهده دارند     منبع:http://www.cbc.ir/fa/groups/sg.jsp

مرجع شناسي شناخت خدمات و كتاب هاي مرجع

نورالله مرادي

جلد نرم 5 / 16 × 5/23

350 صفحه

قيمت : 22000 ريال

معرفى و ارزيابى مهم‏ترين كتاب‏ها و منابع عمومى و اختصاصى مرجع  مفيد و مناسب براى اهل تحقيق به ويژه كتابداران  راهنماى ارزيابى و شناسايى مهم‏ترين كتاب‏ها و منابع عمومى و اختصاصى مرجع، از جمله كتابشناسى ها، دايرة المعارف ‏ها، فرهنگ ‏ها، زندگى ‏نامه ‏ها و ...  مورد استفاده كتابخانه ‏هاى عمومى و تخصصى، مراكز آموزشى، پژوهشگران و كتابداران

درسهای رشته کتابداری

ردیف	نام درس	ردیف	نام درس
1	آشنایی با بانکهای اطلاعاتی	2	آشنایی با تاریخ هنر
3	آشنایی با رشته‌های هنری معاصر	4	آشنایی با صنعت چاپ و نشر
5	آشنایی با موسیقی	6	آشنایی با کامپیوتر
7	آشنایی با کتابخانه و اصول کتابداری	8	آمار
9	آمار و احتمالات مقدماتی	10	اخلاق و تربیت اسلامی
11	اداره کتابخانه	12	ادبیات کودکان و نوجوانان
13	اصول کار مرجع	14	انسان طبیعت و طراحی
15	انقلاب اسلامی و ریشه‌های آن	16	برنامه نویسی کاربردی
17	پایان‌نامه	18	تاریخ ادبیات ایران
19	تاریخ ادبیات ایران کارورزی در کتابداری	20	تاریخ ادبیات جهان
21	تاریخ ادیان	22	تاریخ اسلام
23	تاریخ تمدن	24	تاریخ علوم
25	تاریخ عمومی فلسفه	26	تربیت بدنی 2
27	تکنولوژی اطلاعات و سیستم‌های	28	جغرافیای شهری و روستاشناسی
29	جفاظت و نگهداری مواد کتابخانه	30	جمعیت و تنظیم خانواده
31	حفاظت و نگهداری مواد کتابخانه	32	خدمات عمومی
33	داده پردازی	34	ذخیره و بازیابی اطلاعات
35	روانشناسی اجتماعی	36	روانشناسی عمومی
37	روانشناسی کودک و نوجوان	38	روش تحقیق
39	ریاضیات عمومی 1	40	زبان انگلیسی تخصصی (1)
41	زبان پیش دانشگاهی 1	42	زبان پیش دانشگاهی 2
43	زبان خارجی	44	زمین شناسی
45	ساختمان و تجهیزات کتابخانه	46	سازمان و اداره کتابخانه‌ها
47	سازماندهی مواد 1	48	سازماندهی مواد 1 فهرست نویسی
49	سازماندهی مواد 2	50	سازماندهی مواد 2 رده بندی
51	سازماندهی مواد 3 فهرست نویسی	52	سازماندهی مواد 4 رده بندی
53	سمینار تحقیقی	54	شیمی عمومی
55	شیوه‌های مطالعه	56	فارسی
57	فیزیولوژی عمومی	58	فیزیک عمومی
59	گزارش نویسی	60	ماشین نویسی فارسی 1
61	ماشین نویسی لاتین	62	مبانی تاریخ اجتماعی ایران
63	مبانی تاریخ اجتماعی ایران	64	مبانی جامعه شناسی
65	مبانی سازمان و مدیریت	66	مبانی علم حقوق
67	مبانی کامپیوتر	68	مبانی کامپیوتر و برنامه‌سازی
69	متون اختصاصی انگلیسی 1	70	متون اختصاصی انگلیسی 2
71	متون اسلامی	72	متون تخصصی عربی 1
73	متون تخصصی عربی 2	74	متون تخصصی فرانسه 1
75	متون تخصصی فرانسه 2	76	مجموعه سازی
77	مجموعه سازی 2	78	مرجحعه شناسی تخصصی
79	مرجع شناسی اختصاصی علوم انسانی	80	مرجع شناسی اسلامی
81	مرجع شناسی تخصصی	82	مرجع شناسی علوم و فنون
83	مرجع شناسی عمومی	84	مرجع شناسی عمومی فارسی و عربی
85	مرجع شناسی لاتین	86	مرجع شنای علوم و فنون
87	مرجع شنای لاتین	88	معارف اسلامی 2
89	مواد سمعی و بصری	90	مواد و خدمات کتابخانه برای بزرگسال
91	مواد و خدمات کتابخانه کودکان	92	مواد کتابخانه برای نوجوانان
93	مواد کتابخانه برای نوسوادان	94	نشریات ادواری
95	نظامهای همکاری بین کتابخانه‌ها	96	نمایدسازی و چکیده نویسی
97	هنر و تمدن اسلامی	98	هنرهای نمایشی
99	کارآموزی قسمت چهارم	100	کارآموزی قسمت دوم
101	کارآموزی قسمت سوم	102	کارورزی
103	کارورزی 2	104	کارورزی در کتابداری
105	کتابخانه و کتابداری	106	کلیات علم اقتصاد

سردار کربلا

نام کتاب:سردار کربلا(ترجمه‌ی العباس)

مؤلف:سیدعبدالرزاق موسوی المقرم

مترجم:ناصر پاکرور

ناشر:نشر مولود کعبه

چاپ:پنجم

تعدادصفحات:440صفحه

کتاب گران‌قدر«العباس» تلاشی برای شناساندن شخصیت فروزان قمر بنی هاشم-علیه السلام- در قالب موضوعات مختلف است  و عوامل تأثیر گذار در پدید آمدن و شکل گرفتن چنین شخصیتی را بررسی می کند که قابل استفاده در تمام زمان هاست.

این کتاب در13فصل نگاشته  شده است.

در مقدمه‌ی کتاب، مترجم ضمن مطلبی به معرفی20عنوان کتاب درمورد حضرت عباس-علیه السلام-می ‌‌‌‌‌پردازد و همچنین زندگی نامه ‌ای از نویسنده ی کتاب و آثار او ارائه می‌دهد.

مؤلف در ابتداي كتاب و در مقدمه‌اي كوتاه به مسأله‌‌‌‌‌‌‌ی نسب و نیاکان و نقش خانواده در شکل ‌‌گیری شخصیت افراد می‌پردازد و داستان مشهور خواستگاری عقیل از مادر حضرت عباس-علیه السلام-برای امیرالمؤمنین-علیه السلام-نقل می‌‌کند، سپس در5 فصل خویشان و نیاکان ونسب حضرت عباس-علیه السلام- را بررسی می ‌کند:

-فصل اول به نیاکان پدری حضرت، از عدنان تا حضرت علی-علیه السلام- اشاره دارد.

-فصل دوم عموهای حضرت ابوالفضل-علیه السلام-و همچنین حضرت حمزه-علیه السلام-را مورد توجه قرار می ‌‌‌‌‌‌دهد.

-فصل سوم به موضوع برادران حضرت(ع) پرداخته است.

-فصل چهارم به خواهران حضرت عباس-علیه السلام- مي پردازد كه قسمت عمده‌ی آن مربوط به حضرت زینب-س- و موضوعاتی پیرامون نقش حضرت زینب-س- در واقعه‌ی عظیم عاشوراست.

-در فصل پنجم مادرگرامی حضرت-علیه السلام- مورد توجه قرار گرفته است و اجداد مادری ایشان بررسی شده است.

-در فصل ششم که آغاز پرداختن به خود حضرت است به عناوینی چون: پیک نور، شمایل حضرت عباس-علیه السلام- کنیه ها و القاب، مقام سقایت و پیشینه‌ی تاریخی سقایت در عرب و ارزش سقایت اختصاص دارد.

-در فصل هفتم فضایل و مناقب ابوالفضل العباس-علیه السلام- آورده شده و به عنوان‌هایی چون: پرورش در خاندان عصمت و معرفت، علم و معارف حضرت ابوالفضل-علیه السلام-در جمع اصحاب، امان نامه، ایثار و جانبازی و لغزش تاریخ، پرداخته است.

- در فصل هشتم ابوالفضل-علیه السلام- از دیدگاه امامان معصوم مورد توجه قرار گرفته است و در  ضمن به مسأله‌ی عصمت و معجزات حضرت اشاره می‌كند.

-در فصل نهم به دلاوری‌ها و شهادت قمر بنی‌هاشم پرداخته شده و به مواضعی چون: لواء، دلاوری‌های حضرت قبل از کربلا، در کربلا، شهادت، شهادتگاه، حائر حسین-علیه السلام-، نهر علقمه، محل دفن سر مطهر، مقام دست ‌های حضرت-علیه السلام- و...  پرداخته است.

-در فصل دهم، زیارت حضرت ابوالفضل-علیه السلام-و نکاتی چون نماز زیارت و بوسیدن مرقد مطهر آورده شده است.

- فصل یازدهم به بازماندگان حضرت اشاره كرده است.

- فصل دوازدهم مرقد مطهرحضرت عباس-علیه السلام-و برخی مسائل پیرامون بنا و به سازی آن را مطرح می کند.

در فصل سیزدهم اشعار و سروده‌هایی پیرامون حضرت عباس-علیه السلام- را آورده است و فضیلت شعر و شاعری در مورد ائمه‌ی اطهار و خاندانشان را بيان مي‌كند

منبع: http://www.roozedahom.com

مرجع‌شناسی

می توان مرجع‌شناسی را شامل شناخت منابع مرجع، بخش مرجع، کتابدار مرجع،کار مرجع و نهایتا فرایند مرجع دانست . منابع مرجع منابعی هستند که برای پاسخگویی به سوالات لحظه‌ای تهیه شده‌اند و هیچگاه خواننده از ابتدا تا انتهای آن را نمی‌خواند بلکه در پی پرسشی که برایش پیش آمده به منابع مرجع مراجعه می کند.این منابع به دلیل استفاده همگانی و همیشگی معمولا امانت داده نمی‌شوندو در بخش مرجع نگهداری می شوند. بخش مرجع در دسترس‌ترین بخش هر کتابخانه است به جهت اینکه پاسخگوی اولین پرسشهای مراجعان باشد و هر گونه نیاز اطلاعاتی آنان را رفع سازد.از آنجا که این بخش در ارتباط مستقیم با مراجعه کننده است به عنوان قلب کتابخانه شناخته می‌شود و می تواند بر دیگر بخشها تاثیر گذار باشد. کتابدار مرجع فردی است با روابط عمومی قوی، اخلاق خوش و باحوصله جهت پاسخگویی به هر نوع سوالی که از جانب مراجعان مطرح می‌شود. وظیفه وی این است که با مهارت و تجربه و شناخت کامل منابع مرجع بتواند در مناسب‌ترین زمان ،بهترین اطلاعات را برای پاسخگویی به سوال مراجعان بدست آورد. کار مرجع همان پاسخگویی به سوال مراجعان است که در این زمینه توجه به سه نکته ضروری است:اول وقت مناسب، دوم مراجعه کننده مناسب و سوم اطلاعات مناسب است. به مجموعهٔ کارها و فعالیت هایی که شامل چهار عنصر مراجعه کننده ،سوال مرجع ،کتابدار مرجع، و منبع مرجع است و در بخش مرجع صورت می گیرد فرایند مرجع می گویند.

مرجع

 

مرجع

تعداد منابع: 17 اصلي و 3 ارجاعي

آكادمي ملي لينچي(به كوششِ )

561- فهرست نسخه‏هاي خطي كتابخانه آكادمي لينچي (رم ـ ايتاليا)، ترجمه‏ سيد صادق حسيني اشكوري(1351-  )، قم: نشر مجمع ذخائر اسلامي، چاپ اول/ 1000 نسخه، 203 ص، فارسي و عربي، وزيري (شميز)، سند: در صفحات مختلف، عكس: در صفحات مختلف.

فروست: معرفي ميراث مخطوط 3

شابك: 964-6767-40-0

كنگره: Z6621/A77344

ديويي: 011/31

كد پارسا: B63314

عنوان متن ترجمه شده:

Accademia Nazionale dei Lincei

2 نسخ خطي ايتاليا

? فهرست نسخه‏هاي خطي و عربي كتابخانه لنيچي ايتالياست. نويسنده در اين فهرست ابتدا به كتابشناسي نسخ خطي آن كتابخانه پرداخته و ضمن آوردن نام كتاب، عنوان مؤلف، شرح مطالب كتاب، آغاز و پايان كتاب، منابع و مصادر، قديمي‏ترين چاپ با نسخه‏شناسي آن از جمله نوع خط، كاتب، تاريخ كتابت، شماره كتاب در كتابخانه و تعداد صفحات آن پرداخته است. موضوع كتابهاي پيشين عبارت‏اند از: علوم قرآن، فقه، تاريخ، ادبيات عرب، عرفان، كلام، معاني بيان، سيره اهل بيت. نويسنده در پايان واژه‏نامه‏اي براي شناخت كتابها تنظيم كرده است.

اشرفي اصفهاني، عطاالله

عï مجمع الشتات في اصول الإعتقادات. ‏(شماره 496)

مجموعه‏ها

بيات، عبدالرسول

562- فرهنگ واژه‏ها، باهمكاري ديگران، قم: مؤسسه انديشه و فرهنگ ديني، چاپ اول/ 2200 نسخه، 615 ص، فارسي، رقعي (گالينگور)، بها: 35000 ريال، منابع: 599-608، فهارس: اعلام.

شابك: 964-93552-3-5

كنگره: JA64/F2F36

ديويي: 320/03

كد پارسا: B63319

2 فرهنگ‏ها و اصطلاحنامه‏ها

? مجموعه حاضر به بررسي برخي از اصطلاحات و انديشه‏هاي سياسي، كلامي و فلسفي رايج در ادبيات گفتماني حاضر مي‏پردازد. نويسندگان در بررسي و تبيين مفهومي اين واژه‏ها به دور از حُب و بغض، به توصيف علمي آن پرداخته و تلاش كرده‏اند در توصيف هر واژه از زياده‏نويسي و دشوارنويسي و پيش‏داوري پرهيز كنند. اين مجموعه شامل 44 اصطلاح است كه به صورت الفبايي تنظيم و تدوين شده است. برخي از عنوانهاي اين مجموعه عبارت‏اند از: آزادي، پلوراليسم، تجربه ديني، تساهل و تسامح، جامعه مدني، رئاليسم، سكولاريسم، شكاكيت، فمينيسم، ليبراليسم، محافظه‏كاري، مدرنيته، ناسيوناليسم و هرمنوتيك. نويسندگان در هر باب، ابتدا به كليات واژه پرداخته، سپس به بررسي تاريخي و مؤلفه‏هاي تشكيل دهنده آن پرداخته‏اند.

563- پايگاههاي شيعي در اينترنت، تهيه و تنظيمِ پايگاه اطلاع رساني شيعه سرچ، قم: دليل ما، چاپ اول/ 1000 نسخه، 482 ص، فارسي، وزيري (شميز)، بها: 25000 ريال.

شابك: 964-7990-11-1

كنگره: BP11/624/P2

ديويي: 297/0285

كد پارسا: B63213

2 سايت‏هاي شيعي

? در اين كتاب حدود 1350 پايگاه شيعي معرفي شده و درباره هر پايگاه، اطلاعات متنوعي ارائه شده است. كتاب داراي چهار فصل با عنوانهاي زير است: پايگاه اطلاع رساني، پايگاههاي شيعي در اينترنت، نمايه‏ها، فهرستها، آمارها و نمودارها.

جاحظ، عمرو بن بحر(150-255 ق)

عï المحاسن و الأضداد. ‏(شماره 16)

کشکول‏ها

ï جامعه تعليمات اسلامي (آيت الله شيخ عباسعلي اسلامي و نقش ايشان در انقلاب اسلامي). ‏(شماره 238)

مراكز شيعي

حسيني، سيد عبدالمنعم آل بحيه

ع564- حدائق ذات بهجة، فخر دين، چاپ اول/ 1000 نسخه، 664 ص، عربي، وزيري (گالينگور)، بها: 30000 ريال.

كد پارسا: B63336

2 کشکول‏ها

? مجموعه‏اي است مشتمل بر مطالب گوناگوني درباره مسائل مختلف فقهي، اخلاقي، كلامي، تاريخي، ادبي، قرآني، تربيتي و خواص دارويي و غذايي برخي از گياهان و جانوران. نويسنده اين مطالب را به صورت پراكنده و كشكول‏وار جمع آوري و در اين مجموعه عرضه كرده است. نويسنده يادآور شده است كه او كليه مطالب مذكور را بر پايه هدايتهاي قرآني و مطالب منقول از ائمه و منطبق با عقل سليم و فطرت فراهم آورده و عمل بدانها موجب سعادت و سلامت انسان در دنيا و آخرت مي‏گردد. وي به همين منظور از نامگذاري آن به كشكول خودداري كرده و مطالب ياد شده را تحت عنوان حدائق ذات بهجه آورده است.

حسيني اشكوري، سيد احمد(1350 ق-  )

565- فهرست نسخه‏هاي خطي خاندان ميبدي (كرمانشاه - ايران)، قم: مجمع ذخائر اسلامي، چاپ اول/ 1300 نسخه، 224 ص، فارسي، وزيري (شميز)، فهارس: كتب، موضوعات، مؤلفين، اعلام، اماكن، سند: در صفحات مختلف، عكس: اول كتاب.

فروست: معرفي ميراث مخطوط 5

شابك: 964-6767-72-9

كد پارسا: B63227

عنوان‏به‏لاتين:

The Illustrated Manuscripts Cataloge of Khandan Meybodi

2 نسخ خطي ايران

حسيني اشكوري، سيد جعفر

567- فهرست نسخه‏هاي خطي كتابخانه‏هاي گلپايگان (گلپايگان - ايران)، قم: مجمع ذخائر اسلامي، چاپ اول/ 1000 نسخه، 280 ص، فارسي، وزيري (شميز)، سند: در صفحات مختلف.

فروست: معرفي ميراث مخطوط 8

شابك: 964-6767-74-5

كد پارسا: B63370

2 نسخ خطي ايران

حسيني اشكوري، سيد احمد(1350 ق-  )

566- فهرست نسخه‏هاي خطي كتابخانه فرهنگ و ارشاد اسلامي (كاشان - ايران)، قم: مجمع ذخائر اسلامي، چاپ اول/ 1300 نسخه، 120 ص، فارسي، وزيري (شميز)، سند: در صفحات مختلف، فهارس: كتب، مؤلفين، اعلام، اماكن.

فروست: معرفي ميراث مخطوط 7

شابك: 964-6767-76-1

كد پارسا: B63369

2 نسخ خطي ايران

حليم، مظفر(1934 م-  )

568- اينك خورشيد از «غرب» طلوع مي‏كند، باهمكاري بتي باومن، ترجمه‏ عبدالعزيز ويسي، تهران: نشر احسان، چاپ اول/ 3000 نسخه، 359 ص، فارسي، رقعي (شميز)، بها: 15000 ريال.

شابك: 964-356-067-8

كنگره: BP228/6/H8A9

ديويي: 297/479

كد پارسا: B63408

عنوان متن ترجمه شده:

the Sun is Rising in the west: Journeys of Islam: new Muslims tell about their journey to Islam.

2 مجموعه‏ها

? اين كتاب شامل چهار بخش است. بخش اول حاوي مصاحبه با عده‏اي از نومسلمانان است كه به معرفي برادران و خواهران نومسلماني پرداخته كه زندگي‏نامه شخصي خويش را با نوشتن سفر به اسلام بيان داشته‏اند. بخش دوم شامل مقاله‏هايي است كه نويسنده آنها را از اينترنت دريافت كرده است. موضوع اين مقاله‏ها پاسخهايي است كه عده‏اي از نومسلمانان به پرسشهاي نويسنده درباره سفرشان به اسلام داده‏اند. بخش سوم با عنوان 'در جست‏وجوي عدالت و تقوا و اصل حقوقي اسلام' است كه رابرت ديكسون كرين آن را نوشته است. بخش چهارم شامل واژه‏هاي ديني به زبان انگليسي و خلاصه‏اي از زندگي رسول خدا (ص) و سياهه‏اي از سوره‏هاي قرآن، چگونگي و ترتيب اداي نمازهاي پنج‏گانه و نقش قلمرو اسلام در زمان پيامبر است.

دشتي، محمد(  -1380)

569- ابزار و وسايل تحقيق: روش‏هاي انتخاب و تحقيق در علوم اسلامي، جلد اول، قم: مؤسسه فرهنگي تحقيقاتي امير المؤمنين (ع)، چاپ چهارم/ 3000 نسخه، 288 ص، فارسي، رقعي (شميز)، منابع: 277-281.

فروست: مجموعه بينش توحيدي 1

شابك: 964-6422-60-8

كد پارسا: B63457

2 پژوهش ـ روش‏هاي پژوهش؛ پاسداري از عقايد(کلام)

? بيان روش‏هاي انتخاب و تحقيق در علوم اسلامي است. نويسنده نخست به مسئوليت‏هاي دانشمندان در تهذيب نفس و پاسداري از مرزهاي عقيدتي اشاره مي‏كند و در فصل فراگيري و خودسازي نحوه انتخاب علوم و پرهيز از علوم غير ضروري را براساس توحيد روايات آورده است. كيفيت و روش‏هاي مطالعه، سيستم بايگاني اطلاعات، خلاصه‏نويسي، مطلب يابي، روش تحقيق، نقش معيارهاي معنوي در تحقيق، آفات تحقيق، ضرورت طرح‏هاي آموزشي، فن خطابه، نويسندگي، مناظره و كلاس داري از مباحث اصلي و تحليلي كتاب به شمار مي‏رود در ذيل هر بحث مطالب خود را به احاديث و روايات مستند مي‏كند.

دفتر تبليغات اسلامي قم(به كوششِ )

570- بوستان كتاب، فهرست موضوعي - وصفي انتشارات دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم، قم: بوستان كتاب قم، چاپ سوم/ 5000 نسخه، 408 ص، فارسي، رقعي (شميز)، بها: 14000 ريال، عكس: در صفحات مختلف، سند: در صفحات مختلف.

شابك: 964-371-182-X

كنگره: BP3367/D73B9

ديويي: 015/55054

كد پارسا: B63045

عنوان‏به‏لاتين:

Bustan e Ketab

2 كتاب‏هاي چاپي؛ مراكز فرهنگي قم(تاريخ و جغرافي)

? فهرستي از كتابهاي انتشار يافته در دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم بوستان كتاب است. در اين فهرست نام 596 اثر را مي‏توان يافت كه در موضوعاتي چون علوم قرآني، كلام، فقه، فلسفه، عرفان، تاريخ، سيره، حديث، رجال، ادبيات، شرح حال بزرگان سياست و اجتماع تهيه و تدوين يافته است. اين فهرست به صورت موضوعي تنظيم شده و براي سهولت دسترسي به آن، فهرست الفبايي در پايان كتاب آمده است. نويسنده در ضمن معرفي هر كتاب، ضمن اشاره به نام مؤلف، چاپ، تاريخ انتشار، نوع كتاب و عكس از روي جلد كتاب، چكيده‏ايي از محتواي كتاب نيز ارايه داده است.

دفتر تبليغات اسلامي، معاونت آموزش(به كوششِ )

571- ره‏توشه راهيان نور، ويژه ماه مبارك رمضان (1422 ق -1380 ش)، تهيه و تنظيمِ سيد محمودجواد فاضليان، قم: بوستان كتاب قم، چاپ اول/ 13000 نسخه، ده+389 ص، فارسي، وزيري (شميز)، بها: 14000 ريال، نمودار: 361-376.

فروست: متون آموزشي طرح هجرت - 40

شابك: 964-371-055-6

كنگره: BP10/5/D7R9

ديويي: 297/045

كد پارسا: S30835

عنوان‏به‏لاتين:

Rahtushi-yi Rahiyan-i Nur; VIzhi-yi Rama»an (1380 SH - 1422 GH)

مقالات اين مجموعه: شناخت ماه خدا، مصطفي ابراهيمي مازندراني، 23-33؛ الگودهي قرآن به جوانان، محمد فاكرميبدي، 79-98؛ علي (ع) در آيينه قرآن، سعيد عطاريان، 99-119؛ داستانهايي از جزء اول قرآن كريم، محمد مهدي كريمي ‏نيا، 121-142؛ نماز از منظر امام علي (ع)، محمد رحماني نيشابوري، 143-155؛ آداب تلاوت قرآن، سيد حسن احمدي نژاد، 157-165؛ شب قدر (به ضميمه ذكر مصيبت)، احمد صادقي اردستاني، 167-183؛ سيماي فردا، علي راجي، 185-215؛ علي (ع) و كارگزاران ناصالح، محمد حسين مختاري مازندراني، 217-246؛ امام حسن (ع)، از امامت تا شهادت، ابراهيم بابايي، 247-258؛ آزمون‏هاي الهي، سنت‏هاي جاودان، سيد محمد جواد نجفي، 259-274؛ رزق و روزي، مهدي عزيزان، 275-292؛ ابوطالب، مرد ستوده خصال، غلامرضا گلي زواره، 331-338؛ گوهرهاي تابناك، غلامرضا گلي زواره، 393-330

2 مجموعه‏ها؛ ويژه‏نامه‏هاي ماه رمضان(اخلاق اسلامي)

راشد، رشدي

E572- دايرة المعارف تاريخ علم عرب، 3rdجلد، لندن، نيويورك: راتلج، 180 ص، انگليسي، رقعي (شميز).

كد پارسا: B64108

عنوان‏به‏لاتين:

Encyclopedia of the History of Arabic Science

2 علوم ـ تاريخ علوم

? اين كتاب اثر جامعي است كه به بررسي تاريخ و فلسفه علوم در ميان اعراب از سالهاي آغازين تا عصر حاضر مي‏پردازد. اين دايرة المعارف اطلاعات جامع و روزآمدي درباره تاريخ و انديشه اعراب و نقش ايشان در تاريخ علم، پيشرفتهاي رياضي و دستاوردهاي فناوري ارائه مي‏دهد. گروهي از دانشمندان و استادان برجسته از اروپا، امريكا، خاور ميانه و روسيه مقاله‏هايي درباره پژوهشهاي اعراب در زمينه ستاره‏شناسي، رياضيات، پزشكي، موسيقي، نورشناسي، علوم طبيعي و نهادهاي علمي اعراب ارايه نموده‏اند. اين مجموعه شامل سه جلد است و هر جلد داراي عكسهاي متنوع رنگي، كتابشناسي و نمايه موضوعي است.

شمس الدين آملي، محمد بن محمود(سده 8)

573- فرهنگ اصطلاحات و تعريفات: نفايس الفنون، گردآوريِ بهروز ثروتيان، تهران: فردوس، چاپ اول/ 1200 نسخه، 370 ص، فارسي، رقعي (شميز)، بها: 22000 ريال، عكس: در صفحات مختلف.

شابك: 964-320-125-2

كنگره: AE36/S4F4

كد پارسا: B63320

$ كتاب حاضر متن نفايس الفنون في عرايس العيون نوشته محمد بن محمود شمس الدين آملي است.

2 فرهنگ‏ها و اصطلاحنامه‏ها

? در بردارنده اصطلاحات علوم و فنون در حوزه‏هاي مختلف است كه به شيوه قاموسي و الفبايي تدوين شده است. انگيزه نويسنده تدوين دايرة المعارف اصطلاحات براي طلاب مبتدي است. نويسنده كتاب نفايس الفنون، يكي از برگزيدگان علمي آذربايجان در نيمه اول قرن هشتم هجري است كه علاوه بر سبك متين و عالمانه نوشته‏هايش، داراي قلمي شيوا و ذوقي سرشار بوده است و از استادان مدرسه سلطانيه در حكومت محمود شاه بوده است. او در پايان، هر بخش از رساله‏ها و كتابهايش، به ضبط اصطلاحات آن علم پرداخته است. گردآورنده در اين كتاب كوشيده است اصطلاحات كتاب نفايس الفنون را جمع‏آوري و بر اساس حروف الفبايي تنظيم كند. نويسنده در اين دايرة المعارف، اصطلاحات علم نجوم، هيئت، فقه، اصول، ديوان، صرف، نحو، شعر، هندسه، حساب، ادبيات، عرفان، فلسفه، فرقه‏ها و نحله‏ها، و اديان است.

متقي، حسين(به كوششِ )

574- فهرست نسخه‏هاي خطي تركي كتابخانه بزرگ حضرت آيت الله العظمي مرعشي نجفي «گنجينه جهاني مخطوطات اسلامي»، جلد اول، قم: كتابخانه بزرگ آية الله العظمي مرعشي نجفي، چاپ اول/ 1000 نسخه، 375 ص، فارسي، وزيري (شميز)، سند: آخر كتاب.

شابك: 964-6121-89-6 ج1

964-6121-95-9 دوره

كنگره: Z6621/48M423

ديويي: 011-31

كد پارسا: B63050

عنوان‏به‏لاتين:

Catalouge of the Turkish Manuscripts in the Grant Library of Ayatollah Al-uzma Marashi Najafi

2 كتابخانه آيت الله مرعشي نجفي ـ فهرست‏هاي كتابخانه آيت الله مرعشي نجفي

? شامل مأخذشناسي و كتابشناسي توصيفي تعداد 214 مورد از كتابهاي خطي تركي كتابخانه آيت الله مرعشي‏نجفي است. نويسنده به ترتيب الفبايي، نخست عنوان كتابها را ذكر، و سپس به بيان ويژگيهاي مأخذشناسي آنها پرداخته است. وي سپس، بخشي از آغاز و انجام نسخه مزبور را ذكر و خلاصه‏اي از محتواي آن را گزارش كرده است. در بخش نسخه‏شناسي مطالبي مانند نوع خط، تاريخ كتابت نوع كاغذ، نوع جلد آمده است.

مرادي، نورالله

575- مرجع‏شناسي، شناخت خدمات و كتابهاي مرجع، تهران: فرهنگ معاصر، چاپ پنجم/ 3000 نسخه، 342 ص، فارسي، وزيري (شميز)، بها: 18000 ريال، فهارس: اعلام، كتب، واژه‏ها.

شابك: 964-5545-08-0

كنگره: Z1035/1/M4M4

ديويي: 028/7

كد پارسا: B63039

2 خدمات مرجع

? بيان وظايف كتابدار مرجع، براي سهولت در انجام خدمات بهتر است. كتاب حاضر را مي‏توان اقتباسي از كتاب مرجع تأليف ويليام كتس دانست. نويسنده منابع دسته اول مرجع را، دايرة‏المعارفها، فرهنگها، شرح حال و منابع جغرافيايي مي‏داند و اولين مسئوليت وي را كتاب‏شناسي و تقسيم‏بندي آن بر اساس اهداف، جغرافيا، موضوع، زمان و شمول ذكر مي‏كند. نويسنده سپس، در زير هر يك از منابع مرجع، به تعريف، كاربرد، مهم‏ترين كتابهاي نوشته شده در اين زمينه، تاريخچه، تدوين اين نوع كتابها پرداخته است. به عنوان مثال در بخش دايرة‏المعارفها ابتدا تعريف و مهم‏ترين دايرة المعارفهاي معاصر و تاريخچه آنها در ايران و اسلام، و انواع دايرة‏المعارفها ارزيابي شده است.

ميراشرفي، سيد هادي(1348-  )

576- كشكول جوان: حاوي مطالب ارزنده در موضوعات گوناگون همراه با اشعاري زيبا و معماها و چيستان، قم: پيام حجت، چاپ اول/ 5000 نسخه، 391 ص، فارسي، وزيري (شميز)، بها: 17000 ريال.

شابك: 964-94340-1-1

كنگره: AC1270A/M9K5

كد پارسا: B63439

2 کشکول‏ها

? مجموعه‏اي از مطالب گوناگون اخلاقي، ديني، عرفاني، اجتماعي و تاريخي است كه با هدف آگاهي بخشي به خوانندگان و پر كردن اوقات فراغت آنان تدوين شده است. نويسنده به دنبال ذكر هر حكايت و قصه اشعاري متناسب با آن را نيز آورده است. به ديد او، مطالعه اين دفتر مي‏تواند چراغي براي پيمودن مسير پرپيچ و خم و تاريك زندگي خوانندگان باشد و آنان را از خطراتي كه باعث مي‏شود از عقايد حقه اسلام دور گردند، حفظ كند. پاره‏اي از عنوانهاي اين مجموعه چنين است: استخاره، عشق پيامبر به علي، مدايح و فضايل علي (ع)، داستانهايي درباره زندگي پيامبران، عقل زنان و مشورت با آنان، راههاي آگاهي از نازا و عقيم بودن زن و مرد، و تعدادي چيستان و معما، تفريحات سالم.

نراقي، احمد بن محمد مهدي(1185-1245 ق)

577- دانستني‏هاي نراقي مجموعه فوائد علمي و عملي، باتحقيقِ حسن حسن ‏زاده‏ آملي(1307-  )، قم: قيام، چاپ اول/ 3000 نسخه، 152 ص، فارسي، رقعي (شميز)، بها: 6900 ريال.

شابك: 964-6871-36-4

كنگره: AC128/N6KH6

كد پارسا: B63365

2 مجموعه‏ها؛ مواعظ بزرگان(اخلاق اسلامي)                       

منبع: سایت http://www.i-b-q.com/far/11/biblio/19.htm

عکس

تاریخچه آرشیو ملی

هرچند سابقه امور مربوط به اسناد و نگهداري آنها در مخازن دولتي و سلطنتي در ايران پيشينه‌ای چند هزاره دارد، اما تاريخچه ايجاد بايگانيها به مفهوم جدید آن، به دوران قاجار و اقدام وزارت امور خارجه براي مرتب نمودن بايگاني خود به پيروي از روش بايگاني كشورهاي اروپائي در سال 1278ش. باز مي‌گردد.
طی سالهاي 1280 تا 1309ش.هياتي فرانسوي و بلژيكي كه براي اصلاح سيستم گمركي ايران فعاليت مي‌كردند، طرحي را براي اصلاح نظام بايگاني كشور ارائه دادند و آن را به مرحله اجرا گذاشتند. به دنبال آن براي اولين بار در ارديبهشت ماه 1309ش.،هيات وزيران مصوبه اي را در خصوص جمع آوري اسناد و ايجاد «مركز اسناد دولتي» به تصويب رسانيد كه به موجب آن مقرر شد كليه، قراردادها، امتيازات و اسناد ايجاد هر گونه موسسه دولتي يا سهام مربوط به دولت، قبالجات، خالصجات، و غيره به استثناي عهدنامه‌هاي سياسي، در اتاقي كه وزارت ماليه درقصرگلستان به عنوان مركز اسناد دولتي قرار داده به ترتيب مقرر ضبط و حفظ شود. در سال 1332 دولت بررسي مقدماتي مشكلات تراكم روز افزون اوراق زائد را آغاز كرد و نتيجه آن يك سال بعد در مجلس سنا مطرح شد، اما تصميمي در اين خصوص گرفته نشد.
مطالعات منسجم اوليه براي تاسيس آرشيو ملي ايران و تعيين تكليف حجم انبوه اسناد راكد دستگاههاي دولتي و وابسته به دولت از سال 1342 شروع شد . چنين پيش‌بيني شده بود كه قبل از كسب مجوز قانوني براي امحاي اوراق زائد و تأسيس «آرشيو ملي ايران»، براي حفظ و نگهداري اسناد واجد ارزش دائمي و پرونده‌هايي كه راكد تشخيص داده شده و مورد مراجعه مستمر نيستند، مركز مجهزي- همانطوري كه در ساير كشورها معمول است- ابتدا در تهران و به تدريج در استانها ايجاد شود. در نتيجه طرح ايجاد «مركز بايگاني راكد» در اواسط سال 1343 تهيه شد و پس از تأييد هيئت رئيسه شوراي عالي اداري كشور در مورخ 1/10/1343 با شماره 40162 هيئت وزيران به تصويب رسيد . با عدم تامين اعتبار، اجراي طرح مذکور مسكوت ماند. ‌ولی مطالعات مربوط به تأسيس آرشيو ملي ادامه يافت . عده‌اي از دست‌اندركاران، «مركز بايگاني راكد» را براي تنظيم اوراق و پرونده‌ها و حفظ و نگهداري اسناد تاريخي كافي مي‌دانستند و عده‌اي نيز با توجه به «آرشيو ملي» ساير كشورها، اهداف، وظايف و تشكيلات جامع‌تري براي مركز در نظر داشتند. براي انجام اين امر خطير سازمان ديگري را با نام «آرشيو ملي ايران» پيشنهاد دادند و برخي نيز بر تلفيق هر دو سازمان «مركز بايگاني راكد و آرشيو ملي» اصرار مي‌ورزيدند .
نتايج مطالعات مذكور در شهريور 1344 در چهار فصل تدوين و به شرح زير ارائه گرديد:

• لزوم و اهميت آرشيو ملي
• اهداف، وظايف و تشكيلات آرشيو ملي
• بررسي تاريخچه آرشيو‌هاي ملي آمريكا، انگليس، كانادا، فرانسه، شوروي، دانمارك، هندوستان، پاكستان و مالايا
• اصول، روشها و مقررات امحاي اوراق زائد.

به دنبال آن ضرورت انجام امور مربوط به جمع‌آوري، حفظ و نگهداري اسناد ملي، امحاي اوراق زائد و ارائه به محققان را در يك سازمان واحد مسلم ساخت و از اين پس واژه «اسناد ملي» به جاي «آرشيو ملي» در مكاتبات بكار برده شد و در 31/3/1345 همراه با تدوين دومين قانون استخدام كشوري، شوراي عالي اداري سازمانی را با اختيارات بسيار گسترده به نام «سازمان امور اداري و استخدامي كشور» تأسیس نمود.
از اين رو تلاشهاي سازمان امور اداري و استخدامي كشور در جهت كسب مجوز قانوني براي تأسيس «سازمان اسناد ملي ايران» افزايش يافت. لايحه مورد نياز كه از اواسط سال 1345 در دست بررسي و تهيه بود، مورد تجديد نظر قرار گرفت و در تاريخ بيست و سوم آبان ماه 1345 به هيأت دولت تقديم شد. هيأت دولت در بيست و نهم خرداد ماه 1347 لايحه‌اي را كه در 8 ماده و چهار تبصره تكميل شده بود، تصويب كرد. اين لايحه در تاريخ چهارم شهريور ماه 1347 تقديم مجلس شد و نزديك به يك سال ( از پنجم آبان 1347 تا 19 مهر ماه 1348 ) در كميسيونهاي شش گانه: استخدام، دادگستري، فرهنگ و هنر، علوم و آموزش عالي، دارايي و نظام تحت بررسي قرار گرفت و در جلسه ششم آذر ماه 1348 لايحه به تصويب مجلس شوراي ملي رسيد و براي اظهار نظر و تصويب به مجلس سنا ارسال شد.
پس از تصويب مجلس سنا سر‌انجام در جلسه مورخ هفدهم ارديبهشت 1349 مجلس شوراي ملي قانون تأسيس سازمان اسناد ملي ايران به تصويب نهايي رسيد و براي اجرا به دولت ابلاغ شد.
سرانجام در سال 1381 نيز با مصوبه شورای عالی اداری، سازمان اسناد ملی ایران با کتابخانة ملی جمهوری اسلامی ایران ادغام و «سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران» ایجاد شد. از این پس سازمان اسنادملي با نام «معاونت اسناد ملی»، وظایف تخصصی و مأموریتهای محوله به آرشیو ملی ایران را عهده دار مي باشد

نسخه هاي خطي

نسخه هاي خطي
بخش کتابهای خطی کتابخانه ملی، ابتدا با حدود 3000 نسخه خطی متعلق به کتابخانه عمومی معارف و سلطنتی به سال 1316 شمسی پا گرفت و پس از آن با کوشش های پیگیر مرحوم دکترمهدی بیانی (اولین رئیس کتابخانه ملی) و ديگران به تدریج رو به فزونی نهاد. به سال 1336 شمسی تعداد 4157 نسخه خطی و 75 نسخه عکسی و به سال 1355 تعداد 5300جلد نسخه و عکس در مخزن کتابخانه ملی جای گرفت.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، کتابهای خطی کتابخانه پهلوی (سابق) بر این مجموعه افزوده شد و با ادغام سازمان مدارک فرهنگی در کتابخانه ملی، حدود 950 نسخه خطی آن سازمان نیز به این کتابخانه منتقل شد. مجموعه های نفیسی همچون کتابخانه خاندان شیخ جعفر شوشتری مشتمل بر 537 نسخه خطی و کتابخانه خاندان ملامحسن قزوینی مشتمل بر 112 نسخه خطی و 82 نسخه چاپ سنگی به کتابخانه ملی اهداء و خرید نسخه های خطی دیگر با جدیت پیگیری شد. بدین ترتیب تا سال 1383 بالغ بر 18000 نسخه خطی در مخزن کتابخانه ملی جای گرفت.
علاوه بر نسخ خطی مقدار معتنابهی نسخ عکسی نیز در مخزن خطی کتابخانه ملی گردآوری شده است. این نسخ عکسی، تصویرکتاب های خطی و نادری است که در کتابخانه های خارج از کشور موجود بوده اند. از سال های 1350،1352ق. با هـدف نگهداری و جمع آوری آثار علمی، ادبـی و تـاریخی نیاکان ما که در کتابخانه های اروپا یافت می شود، عکس برداری از نسخه های خطی موجود در دیگر کشورها شروع و در کتابخانه عمومی معارف جمع آوری شد. علامه شیخ محمدخان قزوینی – که در پاریس اقامت داشت – عکس نسخ نادر و نفیسی که راجع به تاریخ، ادبیات، جغرافی و طب ایران بود را تهیه و به کتابخانه عمومی معارف ارسال داشت. دکتر بهمن کریمی نیز نسخه هایی از کتابخانه های استانبول را عکسبرداری و ارسال کرد و حدود بیست و چند کتاب نفیس هم توسط مجتبی مینوی عکسبرداری و به این کتابخانه تحویل شد. تعدادی نیز با انتخاب استاد مينوي در كتابخانه هاي مختلف عكسبرداري و به كتابخانه ملي ارسال و تعداد ديگري توسط وزارت فرهنگ خريداري شد. هم اكنون بالغ بر 300 نسخه عكسي در اين مخزن موجود است. اين روند به شكل جمع آوري و نگهداري ميكروفيلم نسخه هاي کمیاب و نفيس كتابخانه ها و مراكز فرهنگي ديگر همچون تهيه ميكروفيلم بالغ بر 100 عنوان كتاب خطي کمیاب از مركز جمعه الماجد در دبي ادامه يافت.

 

 كتاب هاي نفيس و ناياب خطی
مخطوطات كتابخانه ملي يكي از ذخاير گرانبهاي اين مرز و بوم حاوي معارف بزرگان ما در موضوعات مختلف همچون: فلسفه و عرفان، فقه و اصول، طب و نجوم به فارسي و عربي است كه پاره اي از آنها نسخه هاي نادر و كمياب است. همينطور اين مخزن واجد مجموعه اي از نخستين ترجمه هاي فارسي كتب فرنگي است. مجموعه مرقعات و قطعات خطوط استادان نامي همچون درويش عبدالمجيد طالقاني، سيد گلستانه، عمادالكتاب، زين العابدين اصفهاني، ارسنجاني، احمد نيريزي و خاندان وصال جزء نفايس مخزن خطي است.
برخي از نسخ نفيس و ناياب عبارتند از:
1. كتاب الخلاص، ابوعبدالله حسين بن ابراهيم مشهور به اديب نطنزي متوفي 477 ق. زمان تحرير: 475 ق. (نسخه شماره 1143/ع)
2. احياء علوم الدين، امام محمد غزالي متوفي 505 ق. زمان تحرير: 597 ق. (نسخه شماره 454/ع)
3. ديوان ابله بغدادي، محمدبن بختيار معروف به ابله بغدادي متوفي 579 يا 580 ق. زمان تحرير: 599 ق. (نسخه شماره 387/ع)
4. مجموعه رسائل از بوعلي سينا، ابوبركات بغدادي، باباافضل كاشي و چند رساله از شهاب الدين سهروردي. زمان تحرير: 659 ق. (نسخه شماره 2412/ف)
5. شرح الاشارات و التنبيهات، خواجه نصيرالدين طوسي متوفي 672 ق. به خط مؤلف، زمان تحرير: قرن هفتم. (نسخه شماره 1153/ع)
6. التذكره النصيريه، خواجه نصيرالدين طوسي متوفي 672 ق. زمان تحرير: 700ق. (نسخه شماره 1920/ع)
7. كليات سعدي، شيخ مصلح الدين سعدي متوفي 691 ق. زمان تحرير: 784 ق. (نسخه شماره 2493/ف)
8. جامع التواريخ حسني، حسن بن شهاب منجم قرن 9 ق. تأليف به سال: 857 ق. زمان تحرير: 880 ق. (نسخه شماره 1330/ف)
9. كليات جامي، عبدالرحمن جامي متوفي 898 ق. به خط مؤلف.زمان تحرير:877 ق. (نسخه شماره 1335/ف)
10. فصوص الحكم، محيي الدين ابن عربي متوفي 638 ق. به خط شيخ بهايي. زمان تحرير: نيمه اول قرن 11ق. (نسخ شماره 2710/ع)
11. ده عنوان كتاب خطي از تأليفات ملامحسن قزويني به خط مؤلف ممهور به مهر ايشان.

 

كتب چاپ سنگي
مجموعه کتاب های چاپ سنگي به دليل انحصار و قدمت نوع چاپ و نفاست علمي و هنري و مصونيت از آفات به سال 1374 از مخازن اصلي كتاب هاي چاپي جدا و در مخزن مستقلي جاي گرفت. بخش مخزن چاپ سنگي از همان ابتدا با شناسايي كتاب ها، ثبت، آماده سازي وفهرستنويسي فعاليت خود را آغاز كرد و با بهره گيري از تجهيزات رايانه اي و ايجاد بانك اطلاعات كتب چاپ سنگي و تهيه ميكروفيلم و اسكن از كتب مخزن، اين روند را ا دامه داد. اكنون بالغ بر سيزده هزار (-/13000) مجلد كتاب به زبان هاي فارسي، عربي، اردو و تركي است كه از كتاب هاي چاپ سنگي مجموعه كتابخانه معارف، سلطنتي و مجموعه هاي اهدايي همچون: شادمان، معتصم السلطنه و در چند سال اخير مجموعه اهدايي ارزشمند خاندان شيخ جعفر شوشتري و نيز ار كتاب های خريداري شده گرد آمده است. از بالغ بر سيزده هزار (-/13000) نسخه چاپ سنگي تعداد 4025 نسخه آن عربي و 7725 نسخه فارسي، 1116 نسخه درسي (اعم از فارسي و عربي)، 133 نسخه از نفايس سنگي، 93 نسخه اردو و 58 نسخه آن تركي است. بيشتر از 95% كتب چاپ سنگي شناسايي و فهرست شده است.
در شمار كتاب هاي چاپ سنگي نسخه هاي ارزشمندي مشهود است كه از ديدگاه هاي گوناگون همچون قدمت چاپ، انحصار نسخه، جنبه هاي هنري و تزئيني و موضوعات نو داراي اهميت به سزايي است. از آن ميان مي توان به برخي از نخستين مطبوعات چاپ سنگي در ايران (تبريز و تهران) به شرح ذيل اشاره كرد:
1. زادالمعاد، علامه مجلسي. كتابت محمدحسين تبريزي، مطبوع به سال 1251 ق. (شماره كتاب 8631)
2. النخبه، محمدابراهيم كرباسي. كتابت احمد خوانساري، مطبوع به سال 1254ق. (شماره كتاب 7044)
3. المعجم في اثار ملوك العجم، فضل الله قزويني، مطبوع به سال 1259 ق. (شماره كتاب 8975)
4. ليلي و مجنون، مكتبي شيرازي. نخستين كتاب مصور چاپ سنگي در ايران، كتابت سيديوسف ميلاني، مطبوع به سال 1259 ق. (شماره كتاب 8092)
5. خمسه نظامي. كتابت علي اصغر تفرشي، به صناعت محمدرضا و به سال 1264 ق. به چاپ رسيده است. (شماره كتاب 5850)

 

اسناد خطي
به طور تقريبي اين مجموعه حاوي يك ميليون برگ سند خطي است. كار فهرست نويسي و ثبت اسناد خطي در چند سال اخير شروع شده؛ از اين مجموعه تا به حال تعداد /11500برگ سند فهرست نويسي و نمايه سازي و نزديك به /50000 برگ ثبت شده است. مجموعه موجود حاوي غني ترين اسناد خطي و تاريخي موجود در مراكز آرشيوي كشور (به لحاظ كيفي) است كه شامل حدود 300 فرمان و احكام شاهان و شاهزادگان صفوي و قاجار است.
قديمي ترين فرمان هاي موجود متعلق به شاه طهماسب صفوي است. تزئينات به كار رفته در برخي از فرامين ناصرالدين شاه از زيباترين تذهيب هاي بكار رفته در اسناد است. در ميان اسناد كتابخانه ملي مجموعه اي از دست خط هاي ناصرالدين شاه وجود دارد كه در نوع خود منحصر به فرد است. بخش بزرگ ديگري از اسناد مكتوب كتابخانه ملي حاوي اسناد بايگاني دربار قاجاري است كه بخشي به شكل سواد و برخي نيز اصل است. بازشناسي و مطالعه اين مجموعه ها نكات تازه و قابل توجهي از تاريخ معاصر ايران را در بر دارد.

 

فراهم آوري منابع خطي، اسناد خطي و چاپ سنگي
فراهم آوري كتب خطي و چاپ سنگي و اسناد خطي از طريق اهداء و خريد است. تعدادي از علما و دانشمندان با وقف مجموعه هاي خود به كتابخانه ملي و يا با تنظيم وصيت نامه، آثار و منابع خطي و چاپ سنگي خود را توسط اخلاف خود به اين كتابخانه اهداء کرده اند همانند خاندان محترم شوشتري و خاندان محترم نحوي. اين آثار اهدايي و وقفي با نام آن خاندان به ثبت رسيده و در قفسه هاي جداگانه اي نگهداري مي شود. همچنين كساني كه مايل هستند آثار خطي و چاپ سنگي و اسناد خطي خود را براي فروش به كتابخانه ملي عرضه كنند، كميته فراهم آوري مخطوطات با برگزاري جلسات كارشناسي و با حضور كارشناسان داخل و خارج سازمان، آن منابع را قيمت گذاري کرده و پس از اعلام رضايت مالك در خصوص قيمت كارشناسي، خريداري مي شود. منابع خطي و چاپ سنگي اهدايي و يا خريداري پس از ثبت در دفاتر مخصوص و آفت زدايي در قفسه هاي داخل مخزن با درجه حرارت و رطوبت استاندارد قرار مي گيرد. پس آنگاه توسط فهرستنگاران معرفي و فهرست شده و آماده اطلاع رساني مي شوند.

سازمان دهي كتابهاي خطي
 پيش از آنكه كتابخانه ملي بدين نام خوانده شود و در سال هاي 1313 و 1314 از نسخ خطي كتابخانه كه در آن زمان تعداد كتب خطي آن حدود 300 نسخه بود، فهرستي در دو مجلد – با عنوان فهرست كتب خطي كتابخانه عمومي معارف – براساس الفباي نام كتاب ها توسط مرحوم عبدالعزيز جواهر كلام تهيه و تدوين شده بود. در اين فهرست 348 نسخه خطي و در ذيل آن 46 نسخه عكسي فهرست و معرفي شده است.
سپس آقاي دكتر مهدي بياني در جهت فهرست نويسي آن نسخ كوشش هايي را مبذول داشته و فهرست از تعدادي از آنها را فراهم آورده است. بعدها كميسيوني متشكل از آقايان: ايرج افشار، مجتبي مينوي، عباس زرياب خويي، محمدتقي دانش پژوه و سيد عبدالله انوار نمونه فيشي شامل دقايق كتابشناسي و نسخه شناسي تنظيم كردند كه تا سال 1347 بر مبناي همين كاربرگه فهرست نويسي خطي كتابخانه ملي تداوم يافت.
استادسيدعبدالله انوار براساس همان كاربرگه به فهرست كردن نسخه هاي خطي پرداخته و از سال 1343 تا سال 1358 تعداد 10 مجلد فهرست نسخ خطي كتابخانه را به چاپ رساندند. تعداد 3082 نسخه فارسي در مجلدات 1 تا 6 و تعداد 1975 نسخه عربي در مجلدات 7 تا 10 فهرست، معرفي شده اند. سپس بالغ بر 2700 نسخه خطي عربي در مجلدات 11 تا 19 فهرست نسخه هاي خطي كتابخانه ملي از سال 1372 تا 1381 توسط آقايان دكتر حبيب الله عظيمي و دكتر علينقي منزوي و خانمها دكتراميره ضميري و زهره معيري و مجلد 21 و 22 (ادعيه و قرآنها) توسط آقاي دكتررضا خاني پور معرفي شده است و فهرست نويسي كتب فارسي و عربي، قرآنها و ادعيه نيز همچنان ادامه دارد و تا كنون جمعاً نزديك به 12000 نسخه خطي موجود در مخزن، فهرست نويسي شده و اطلاعات مربوط به 80% نسخه هاي فهرست شده، در برنامه نرم افزاري كتابخانه ملي وارد شده است.

 

شرايط استفاده از نسخه هاي خطي و منابع نادر
نسخه هاي خطي پس از ثبت در دفاتر مخصوص ثبت و پس از فهرست شدن و انتشار فهرست هاي آنها، با شرايط خاصي در دسترس محققان و پژوهشگران قرار مي گيرد.عمده آن شرايط چنين است:
الف – شرايط استفاده كنندگان
1. اعضاي هيأت علمي دانشگاهها و مدرسين حوزه هاي علميه
2. دانشجويان دوره هاي كارشناسي ارشد و دكتري دانشگاهها و طلاب حوزه هاي علميه
3. پژوهشگران خارجي با ارائه معرفينامه رسمي از محل اشتغال يا تحصيل و با تقاضاي سفارتخانه ها يا دفاتر فرهنگي كشورهاي متبوع.
4. استفاده از ساير افراد منوط به معرفينامه از محل اشتغال يا تحصيل و پر كردن تقاضاي كتبي و اعلام نظر موافق كارشناس بخش خطي ميسر است.
ب – شيوه استفاده از منابع
1. در اختيار گذاشتن كپي، ميكروفيلم، عكس و اسكن از تمام يا بخش هايي از نسخ خطي منوط به پر كردن فرم تقاضا و ذكر نوع تحقيق و پرداخت هزينه هاي اعلام شده است.در خصوص اسكن يا ميكروفيلمي كه مربوط به نسخ خطي نفيس و كمياب بوده، موافقت و تأييد مدير و كارشناس بخش خطي نيز ضروري است.
2. اصل نسخه خطي در اختيار محقق گذارده نمي شود مگر در مواردي كه نسخه مورد نياز محقق، ميكروفيلم يا اسكن نداشته باشد. در مواردي كه محقق نياز به رؤيت بخش هايي از نسخه دارد، پس از تأييد و موافقت مدير بخش فقط در سالن مطالعه و با نظارت كارشناس اين بخش امكان پذير است. در مواردي كه محقق نياز به پرينت نسخه دارد، پس از تكميل فرم تقاضا از ميكروفيلم يا اسكن نسخه خاص، پرينت تهيه و به سفارش دهنده تحويل مي شود.
3. انتشار و چاپ عكسي نسخه ها و نشر رايانه اي نسخ خطي نفيس منوط به موافقت شوراي نظارت بر انتشار نسخ خطي و انعقاد قرارداد خاص و حصول شرايط ديگر است.

فهرستنويسي پيش از انتشار (فيپا)

 

فهرستنويسي پيش از انتشار (فيپا) . هنگ و ارشاد اسلامي، به كتابخانه ملي يا نمايندگي‌هاي آن مراجعه و پرسشنامه ويژه فهرستنويسي پيش از انتشار را تكميل مي‌كنند و نسخه صفحه‌بندي شده كتاب را تحويل مي‌دهند. كتابخانه ملي پس از فهرستنويسي كتاب نسخه‌اي از پيشينه كتابشناختي مربوط را به ناشر تسليم مي‌كند.

پس از انتشار كتاب، ناشر دو نسخه از آن را بر اساس قانون واسپاري به كتابخانه ملي تحويل مي‌دهد. در كتابخانه ملي، كنترل‌هايي بر روي كتاب و متن فيپاي آن انجام مي‌شود كه اصطلاحآ به آن "فيپاي بعد از انتشار" يا "فيبا" مي‌گويند. در اين مرحله اگر ناشر در كتاب و فيپاي آن تغييراتي داده باشد، همچون قيمت يا تعداد صفحات آن كتابخانه آنها را در فايل رايانه‌اي خود اعمال مي‌نمايد.

بر طبق آمارهاي رسمي، امروزه بيش از 90 درصد از كتاب‌هاي ناشران خصوصي و دولتي در ايران داراي فهرسفهرستنويسي پيش از انتشار (فيپا) عبارت است از فهرستنويسي توصيفي و تحليلي كتاب پيش از انتشار آن و درج فهرستبرگه مربوط در صفحه حقوق همان كتاب. با اين ابتكار هزينه‌هاي فهرستنويسي در سطح كتابخانه‌ها و مراكز اطلاع‌رساني كاهش مي‌يابد، اطلاعات كتابشناختي موجود در پايگاه‌هاي اطلاعاتي فهرست كتابخانه‌ها يكدست‌تر شده، و خبر انتشار يك اثر در سطح شبكه‌هاي ملي و بين‌المللي سريع‌تر پخش مي‌شود (:2 186).

فهرستنويسي پيش از انتشار را معمولا كتابخانه ملي يا مركز ملي كتابشناختي از روي نسخه قبل از صحافي كه براي فهرستنويسي در اختيار مركز مزبور قرار مي‌گيرد، انجام مي‌دهد (:1 ذيل "فهرستنويسي پيش از انتشار").فهرستنويسي پيش از انتشار در سطح ملي، نخستين بار در ژوئن 1971 در كتابخانه كنگره امريكا شروع و سپس به ديگر كشورهاي جهان راه يافت (:4 ج 15، ص 62). بريتانيا در 1977 فهرستنويسي پيش از انتشار را آغاز كرد (:3 415). اين‌كار در ايران نخستين بار در سطح يك ناشر در 1346 در دانشگاه تهران، به هنگام رياست ايرج افشار، در كتابخانه مركزي براي انتشارات دانشگاه تهران اجرا شد؛ به اين‌صورت كه يك دسته فهرستبرگه كتاب همراه با آن به خريدار داده مي‌شد. اين برنامه سه سال ادامه يافت و سپس متوقف شد. در 1350 انتشارات خانقاه نعمت‌الهي در پشت صفحه عنوانِ كتاب‌هاي خود، فهرستبرگه كتاب را چاپ مي‌كرد. برگه فهرستنويسي پيش از انتشارِ انتشارات دانشگاه تهران و انتشارات خانقاه نعمت‌الهي هيچ‌كدام شماره رده‌بندي نداشتند (:5 204). فهرستنويسي پيش از انتشار در كتابخانه ملي ايران بعد از 1360 به‌صورت پراكنده آغاز شد. كتابخانه مركزي سازمان برنامه و بودجه از 1363، و كتابخانه‌هاي وزارت امور خارجه و مركز نشر دانشگاهي از 1371، به‌صورت غيررسمي به كتابخانه ملي مراجعه و براي انتشارات خود تقاضاي فهرستنويسي پيش از انتشار مي‌كردند. سال‌ها بعد، در 1374 كتابخانه ملي، اطلاعيه‌اي در چند روزنامه كثيرالانتشار منتشر كرد و آمادگي خود را براي فهرستنويسي پيش از انتشار كتاب‌هاي ناشران به رايگان اعلام كرد. به‌دنبال آن، با پي‌گيري كتابخانه ملي، دولت در 1375 پيشنهاد كتابخانه ملي را پذيرفت و تصويب كرد كه كتابخانه ملي مسئول انجام فهرستنويسي پيش از انتشار، و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي مسئول صدور شماره استاندارد بين‌المللي كتاب (شابك*) باشد. دو سال طول كشيد تا امكانات فني و اجرايي كار مهيا و از مهرماه 1377 كار فهرستنويسي پيش از انتشار براي انتشارات ايراني به‌طور منظم آغاز شود.

در حال حاضر كتابخانه ملي چند نمايندگي در سطح شهر تهران و شهرهاي اصفهان، تبريز، مشهد، اهواز، اروميه، قم، رشت، يزد، كرمان، زنجان، بوشهر، و همدان دارد و برنامه فهرستنويسي پيش از انتشار را در سطح ملي اجرا مي‌كند.

در ايران، ناشران پس از دريافت شماره استاندارد بين‌المللي كتاب از وزارت فرتنويسي پيش از انتشار هستند. از مهرماه 1377 تا نيمه دوم 1382 تعداد 167,81 عنوان كتاب در كتابخانه ملي فهرستنويسي پيش از انتشار شده است.

 

مآخذ: )1 سطاني، پوري؛ راستين، فروردين. دانشنامه كتابداري و اطلاع‌رساني. ذيل "فهرستنويسي پيش از انتشار". 2) مزيناني، علي. "فهرستنويسي پيش از انتشار و تأثير آن بر حوزه كتابداري و كتابخانه‌هاي ايران". فصلنامه كتاب. دوره سيزدهم، 3 (پاييز 1381): 182-؛187

3) Chan, Lois Mai. Cataloging and Classfication: an Introduction. New York:Mc Graw Hill,1994; 4) Lethbridge, Mary C.; Mc Clung, James W. "Library of Congress" Encyclopedia of Library and Information Science. Vol. 15, PP. 19-93; 5) Soltani, Poori, "Historical Aspects of Cataloging and Classification in Iran". Cataloging of Classification Quarterly. Vol. 35, No 12 (2002): 187-207.

                علي مزيناني

 

فهرستنويسي در كتابخانه دانشگاهي

نقش فهرستنويسي در كتابخانه دانشگاهي

درگذشته کتابخانه تنهابه عنوان مخزنی بودکه کتابهارادرآن نگهداری می کردند وکتابداران سرایدار آن پنداشته میشدند . تاسال 1374 میلادی  وا ژه کتابخانه به زبان انگلیسی به مکانی اطلاق مي شد که درآنجا کتاب به منظور قرائت وتحقیق ویا مراجعه نگهداری مي شد . در قرن نوزدهم میلادی نیز کتابخانه عبارت بود از یک ساختمان و اطاق یا اتاقهایی که مجموعه کتابها را (جهت استفاده عامه مردم )یا بخشی از آنها نگهداری می کرد . سازمان جهانی استاندارد کتابخانه را بدون درنظر گرفتن نام  آن به عنوان مجموعه سازمان یافته از کتابهای چاپی ونشریات ادواری یا هرگونه مواد گرافیکی یا سمعی و بصری و خدمات گروه کارکنان درتهیه و تسهیل استفاده ازچنین موادی برای رفع نیاز اطلاعاتی  پژوهشی و یا نیازهای  اوقات فراقت خوانندگان خود معرفی می نما ید . امروزه  کتابخانه ها بجز چند مورد استثنا موسسه ای خدماتی محسوب شده و هدف آنها قادر ساختن  استفاده کنند گان دربهره برداری هر چه موثر تر از خدمات و منابع موجود درکتابخانه ها ميباشد.  کتابخانه مواد را فراهم آورده پردازش نموده و به جای حفاظت  جهت بهره برداری در اختیار استفاده کننده قرار می دهد . دستیابی به  مجموعه ها آزاد است و خدماتی برای استفاده کنندگان تامین شده است.

باگذر زمان  مبادله اطلاعات به طور فزاینده ای اهمیت پیدا کرده . کتابخانه با مبادله اطلاعات ارتباط فراوانی دارد وبا تامین اطلاعات تغییر شکل داده وتوسط وسایل و ابزار مناسب این ارتباط را تقویت نموده و جنبه سرویس دهی اهمیت دو چندان پیدا کرده است .

مراجعین کتابخانه های دانشگاهی را اغلب دانشجویان , اساتید , پژوهشگران , فارغ التحصیلان  تشکیل میدهند و به همین لحاظ کتابخانه دانشگاهی اهمیت زیادی برای پژوهش قایل میباشند . وظیفه اصلی کتابخانه های علمی از جمله کتابخانه های  دانشکده و دانشگاهی فراهم آوري مجموعه عظیمی از متون و کتاب های پیشنهادی است تا بدین  وسیله پاسخگوی نیازهای  دانش آموختگان خود باشند . کتابخانه ها همیشه مواد وتسهیلات  را جهت تحقیق و تفحص جدی فراهم آورده اند  این  مهم در زمان حاضر تسریع شده و کتابخانه های بزرگ دانشگاهی سیستم های بزرگ کتابخانه های تخصصی و حمایت از تحقیق و تفحص را  وظیفه ای مهم برای خود میدانندو بالطبع به مراکز عظیمی برای اینگونه فعالیتها تبدیل شده اند .

 

کتابخانه دانشگاه با گردآوری وسازمان دهی کتابها و سایر مواد به عنوان کمکی فوق العاده  گرانبها در حفظ دانش و افکار ونیرويی فعال در تدریس, پژوهش, و گسترش برنامه ها ی دانشگاه انجام وظیفه می کند . (کتابخانه  دانشگاه با یاری مستقيم به اعضای دانشگاه و کارکنان پژوهشی وازطریق کارکنان کتابخانه به عنوان کارکنان آموزشی در تبین نقش دانشگاه دخالت دارد.)

 

تنها انتخاب وفراهم آوری مواد کتابخانه ای برای ارایه به استفاده کنندگان و رفع نیازهای اطلاعاتی آنان کافی نیست . کتابخانه ها برای ارائه خدمات سریع و صرفه جویی در وقت استفاده کننده گان و در نتیجه جلب رضایت آنان  ناچار از بکارگیری  نوعی سازماندهی برای مجموعه گردآمده هستند. به همین منظور هر منبع درکتابخانه دارای شناسنامه ای است . روند تهیه شناسنامه برا ی آنها به فهرستنویسي  و رده بندی معروف است . شناسنامه ای که برای کتابها و سایر مواد کتابخانه ای ( به غیراز نشریات ادواری ) تهیه می شود

فهرست قیمت نرم ‏افزارهاي تحقیقاتی کتابداری کاوش

شامل زیرسیستم‏های	DOS		Windows
	تک کاربر	شبکه	تک کاربر	شبکه
کاوش فیروزه
کتابخانه	4,500,000	5,500,000	15,000,000	20,000,000
کاوش مروارید
کتابخانه – امانات	6,500,000	8,000,000	19,000,000	25,000,000
کاوش زمرد
کتابخانه – امانات نشریات – مقالات	9,500,000	12,000,000	26,000,000	33,000,000
کاوش یاقوت
مددکار رده بندی دیویی و کنگره  نشانه‏ی مؤلف دیویی و کنگره  سرعنوان‏های موضوعی زبان فارسی  مستند مشاهیر و مؤلفان	***	***	6,000,000	9,000,000
کاوش طلایی
کاوش زمرد و کاوش یاقوت	12,500,000	15,000,000	32,000,000	42,000,000
کاوش اورانیوم
جستجوگر اطلاعات کتاب‏شناختی در محیط‏های اینترنت و اینترانت	***	***	37,000,000

 

رفع مشکل نرم افزار کاوش

مشكلاتي كه ممكن است در حين استفاده از برنامه با آن مواجه شويم:

CD نصب به صورت خودكار اجرا نمي شود اگر CD نصب بطور خودکار اجرا نشد و پيام پيدا نکردن فايل msvbvm60.dll را داد، (چون ويندوز 98 را زماني که نصب مي‌کنيد فاقد اين فايل مي‌باشد شما اين پيغام خطا را مي‌بينيد مگر آنکه برنامه‌اي را از قبل نصب کرده باشيد که اين فايل را نيز نصب کرده باشد) مي‌بايست اين فايل را از روي سي دي نصب و از شاخه:  \Util & Packages\Dll در شاخه SYSTEM ويندوز 98 يا SYSTEM32 ويندوز XP-2000 خود كپي كنيد. پيام خطاي OLE چون بعضي از ويندوزها به کاربر اجازه نمي دهند که فونتهاي خود را جايگزين فونتهاي قبلي ويندوز کند لذا ممکن است پس از آنکه وارد کاوش شديد با پيغام خطاي OLE مواجه شويد يا متنهاي صفحه اصلي کاوش ديده نمي شود، در اين صورت کافي است براي حل مشکل از شاخه Windows روي هارد در مسير Font ، يكي از فونتهايي كه با Lib_ شروع مي شوند را باز كرده و ببنديد، آنگاه مشكل برطرف خواهد شد. توجه کنيد که براي اين عمل و بطور کلي نصب فونت ، فولدر Font در ويندوز بايد ويژگي نصب فونت داشته باشد و يک فولدر معمولي نباشد، اگر چنين نبود طبيعي است که ويندوز رايانه شما نياز به اصلاح دارد. اما بعضا تجربه نشان داده است که مشکل مذکور با کپي گرفتن فولدر فونت از يک سيستم مشابه به اين سيستم حل مي شود. البته اين روش اصلا پيشنهاد نمي شود. پيام Please Check Hardware Lock با توجه به اينکه نرم افزار کاوش2000 توسط قفل سخت افزاري در مقابل کپي غير مجاز محافظت مي شود، لذا بايد قبل از ورود به برنامه حتماً قفل سخت افزاري روي سيستم شما نصب باشد. قفل سخت افزاري بايد به پورت موازي (پارالل) کامپيوتر وصل گردد (همان پورتي که کابل چاپگر بدان وصل مي شود). مشكلات پس از نصب در ويندوز XP اگر شما مي خواهيد از برنامه کاوش در ويندوز XP استفاده کنيد بعد از نصب برنامه در ويندوز XP حتماً بايد تنظيمات Regional and Language Options به صورت ذيل باشد: الف – برگه Language حتماً بايد چنين تنظيم شده باشد، يعني چک باکس: Install Files for complex script right to left languages (including Thai) بايد تيک خورده باشد و چک باکس: Install files for East Asian languages نبايد تيک داشته باشد. ب - زمانيکه بر روي دکمه Details کليک مي شود بايد زبانهاي Arabic (Saudi Arabia) و English نصب باشد و براي زبان عربي بايد نوع صفحه کليد تعريف شده Farsi باشد. ج – در برگه Advanced نيز دقت شود که حتماً زبان انتخاب شده Arabic (Saudi Arabia) باشد.  مشكلات پس از نصب در ويندوز2000 در ويندوز2000 حتماً بايد تنظيمات Regional Options به صورت ذيل باشد: الف) در برگه اول اين فرم بايد در بخش Your locale (location) گزينه Arabic (Saudi Arabia) انتخاب شود و در بخش پايين اين فرم که زبانهاي گوناگون قرار دارد فقط چک باکس Arabic علامت تيک داشته باشد. اين بدان معني است که بايد تمامي زبانهاي ديگر از حالت انتخاب خارج شوند. ب) پس از انجام اين کار بايد کليد Advanced... را زده و تمامي گزينه انتخاب شده را از حالت انتخاب خارج کنيد. ج) بعد از آن کليد Set default... را زده و گزينه Arabic (Saudi Arabia) را انتخاب کنيد. د) در برگه Input Locales بازدن کليد Add... فرمي ظاهر مي گردد که در بخش اول گزينه Arabic (Saudi Arabia) بايد انتخاب شده باشد و در بخش بعدي يعني Keyboard layout/IME بايد گزينه Farsi انتخاب شود و سپس کليد OK را فشار دهيد، با انجام اين کار زبان عربي با امکان تايپ با صفحه کليد فارسي به شما داده مي شود. ه) پس از آن گزينه Arabic (Saudi Arabia) را انتخاب کرده و کليد Set as default را فشار دهيد. پيام عدم استفاده از برنامه در صـورتي كه كلمـه عبور وارد شده شما اشتباه باشد، پيام عدم امكان استفاده از برنامه و تقاضاي ورود مجدد كلمه عبور صحيح را مشاهده خواهيد نمود. دريافت راهنماي برنامه در صورت نياز به بخش خاصي از راهنماي نرم افزارهاي تحقيقاتي کتابداري کاوش از طريق گزينه تماس با ما بخش مورد نظر خود را همراه با آدرس اينترنتي خود ( E-mail ) براي اين دفتر ارسال کرده تا در اسرع وقت بخش مورد نياز براي شما ارسال گردد.