مفاتيح العلوم

  مفاتيح العلوم؛ كليد دستيابي به دانش گذشتگان

"مفاتيح العلوم" كاتب خوارزمي در فاصله زماني 365 تا 381 هجري قمري نوشته شده است. اين كتاب، از پرآوازه‌ترين دانشنامه‌هايي به شمار مي‌رود كه به طبقه‌بندي و معرفي دانش‌هاي گوناگون مي‌پردازد._

 خبرگزاري كتاب ايران (ايبنا) ـ يكي از پرآوازه‌ترين كتاب‌هايي كه به طبقه‌بندي و معرفي دانش‌هاي گوناگون پرداخته، مفاتيح العلوم كاتب خوارزمي است كه بين سال‌هاي 365 تا 381 هجري قمري نوشته شده است. كاتب خوارزمي در سرآغاز كتاب خود مي‌نويسد: "اين كتاب را مفاتيح‌العلوم [كليدهاي دانش] نام نهادم؛ براي آنكه مدخل دانش است و براي بيشتر دانش‌ها در حد كليد است. پس هر كسي آن را بخواند و مطالبش را به خاطر بسپارد و سپس در كتاب‌هاي علمي به دقت بنگرد، با آن علوم آشنا مي‌شود و به رازهاي آنها پي مي‌برد. اگرچه با آن علوم بيگانه باشد و با اهل آن دانش‌ها مصاحبت و هم‌نشيني نكرده باشد."

 اين كتاب اكنون نيز نقش يك دانش‌نامه‌ي كليدي را براي پژوهشگران تاريخ علم بازي مي‌كند. 

ابوعبدالله محمدبن ‌احمدبن‌ يوسف كاتب خوارزمي در بلخ زاده شد، در نيشابور زندگي كرد، چندي در دربار سامانيان سمت دبيري داشت و به فرمان ابوالحسين عتبي، وزير نوح ثاني كتاب مفاتيح‌العلوم، يكي از كهن‌ترين دانشنامه‌‌هاي دوره اسلامي را به زبان عربي نوشت. اين اثر در برخي از نشريه‌هاي ايران به نادرست به محمدبن‌موسي خوارزمي، دانشمند و رياضيدان پرآوازه‌ ايراني نسبت داده شد؛ اما بايد گفت كه كاتب خوارزمي و محمدبن‌موسي ‌خوارزمي دو شخصيت جداگانه‌اند كه در سده‌‌هاي متفاوتي زندگي مي‌كردند. 

ساختار كتاب 
كاتب خوارزمي اين كتاب را در دو بخش (به بيان خودش، مقاله) تدوين كرده است. بخش اول، شامل علوم شريعت و آن مقدار از علوم عربي (ادبيات و زبان‌شناسي عرب و تاريخ) است كه به اين مبحث مربوط مي‌شود. بخش دوم در علوم عجم (مردم غيرعرب) است؛ يعني علوم ايراني‌ها، يوناني‌ها و ديگر ملت‌ها. 

مقاله اول: شش باب است كه به بيست و پنج فصل تقسيم مي‌شود:

"مفتاح‌العلوم" كتابي است كه كليد همه‌ دانش‌ها باشد و دشواري‌هاي صنعت‌هاي پيشين را آسان كند و رمزها و اصطلاح‌هاي هر گروه از دانشمندان را در بر داشته باشد، همان رمزها و اصطلاح‌هايي كه فرهنگ‌هاي موجود از وجود آنها خالي است

باب اول در علم فقه است، شامل يازده فصل
باب دوم در علم كلام نگارش يافته، شامل هفت فصل
باب سوم در بيان علم نحو است، شامل دوزاده فصل
باب چهارم، علم دبيري يا نويسندگي است؛ در هشت فصل
باب پنجم در علم شعر و عروض است؛ شامل پنج فصل
باب ششم به علم اخبار مي‌پردازد؛ در نه فصل 

مقاله‌ دوم: نه باب است كه به چهل و يك فصل تقسيم مي‌شود.
باب اول، فلسفه است، شامل سه فصل
باب دوم، منطق است، در نه فصل
باب سوم، در علم طب است؛ شامل هشت فصل
باب چهارم، "ارثماطيقي" يا علم عدد است، در پنج فصل
باب پنجم، در علم هندسه است؛ شامل چهار فصل
باب ششم، علم نجوم است؛ در چهار فصل
باب هفتم، در علم موسيقي است؛ شامل سه فصل
باب هشتم، علم حيل است، در دو فصل
باب نهم، در علم كيمياست، شامل سه فصل 

پس همه اين كتاب شامل دو مقاله و پانزده باب و نود و سه فصل است. 

نمونه‌اي از مطالب
طبقات چشم: هر طبقه‌ چشم را به نام چيزي كه به آن شبيه است، نامگذاري كرده‌اند.
مشيمه: شبيه كيسه‌اي است كه بچه‌ در حال جنيني در ميان آن جاي دارد.
شبكيه: به شبكه شباهت دارد.
عنكبوتيه: به تار عنكبوت مي‌ماند.
قرنيه: از لحاظ سختي، شبيه شاخ است.
ملتحم: سفيدي چشم 

ويژگي‌هاي مفاتيح العلوم
1. مهم‌ترين ويژگي اين دانشنامه، پرداختن به همان هدفي است كه نويسنده در آغاز كتاب خود اذعان مي‌كند: "كتابي كه كليد همه دانش‌ها باشد و دشواري‌هاي صنعت‌هاي پيشين را آسان كند و رمزها و اصطلاح‌هاي هر گروه از دانشمندان را در بر داشته باشد؛ همان رمزها و اصطلاح‌هايي كه فرهنگ‌هاي موجود از وجود آنها خالي است."
2. طبقه‌بندي علوم و توضيح كوتاه پيرامون هر شاخه از علم و واژگان تخصصي كه در آن شاخه به كار مي‌رود. فارابي پيش از كاتب خوارزمي در كتاب احصاء‌العلوم خود به طبقه‌بندي علوم پرداخته؛ اما از جزئيات و چگونگي آنها سخن نگفته است. همچنين گروه اخوان‌الصفاء، كه در سده‌ چهارم هجري در بصره فعاليت مي‌كردند، اندكي پيش از خوارزمي پنجاه و دو رساله در رشته‌هاي مختلف علوم تأليف كردند؛ ولي در آن رساله‌ها به طبقه‌بندي علوم توجه نكرده بودند.
3. پرداختن به ريشه‌ واژه‌ها، چه پارسي، يوناني و چه سرياني باشند. براي مثال، نوشته است كه هندسه از واژه‌ پارسي هندازه (اندازه)، رواصير، جمع ريصار از ريچار به مفهوم ترشي

جرج سارتن، در كتاب مقدمه‌ بر تاريخ علم، پس از معرفي چكيده‌وار مفاتيح العلوم كاتب خوارزمي، رسايل اخوان‌ الصفا و الفهرست ابن‌ نديم، مي‌نويسد: " همه‌ اين آثار دايره المعارفي در سه دهه‌ پاياني سده‌ دهم ميلادي(چهارم هجري) پديد آمد. چنين فعاليت وسيعي پيشتر ديده نشده بود، حتي در بهترين ايام اسكندريه. هر كسي كه از هر زاويه‌اي به مطالعه‌ تاريخ علم و تمدن، در نيمه‌ دوم سده‌ دهم ميلادي مي‌پردازد، بايد كارش را با مراجعه به مفاتيح العلوم، رسايل اخوان الصفا و الفهرست آغاز كند"

پياز؛ زيج، از واژه فارسي زه به مفهوم وتر و زائجه، از زايش فارسي، گرفته شده است. در جايي ديگر به نكويي گفته است: " بربط: و آن عود است، اين واژه فارسي است و اصل آن بربت [Barebat] بوده، يعني سينه‌ بت (= مرغابي)؛ زيرا شكل اين ساز به سينه و گردن مرغابي شباهت دارد."
4. خلاصه‌گويي و پرهيز از طولاني شدن بي‌جاي سخن، چنانكه خود مي‌گويد: "در اين كتاب از اين نوع اصطلاحات آنچه را كه بيشتر مورد نياز است، بدون ايجاز مخل و اطناب ممل گرد آورده‌ام، اصطلاحات مشهور و معروف در ميان مردم را كنار گذاشته‌ام و از واژه‌هاي پيچيده و بيگانه چشم پوشيده‌ام، يعني واژگاني كه هر گاه در كتابي ذكر شود به شرح و تفسير بسيار نيازمند است. ميان اين دو راه مشكل و آسان، حد وسط را برگزيدم، بنابراين هر اصطلاحي كه بيشتر مورد نياز بود، و از ديگر واژ‌ها مناسب‌تر مي‌نمود، برگزيدم، به فروع بسيار و مشتقات بي‌معني و خنك نپرداختم، و از آوردن مثال و گواه پرهيز كردم؛ زيرا بيشتر اين اصطلاح‌ها، اسم‌ها و عبارت‌هايي است كه اهل دانش وضع و اختراع كرده يا واژگاني است كه از زبان‌هاي بيگانه معرب شده است."
5. كارآمد بودن براي همه‌ زمان‌ها. اين اثر براي پژوهشگراني كه مي‌خواهند در دانش پيشينيان به كاوش پردازند در حكم فرهنگنامه براي نوآموزي است كه مي‌خواهد زبان بيگانه‌اي را بياموزد. چنانكه خود نيز گفته است: " هرگاه اديب سخندان و ورزيده‌اي بخواهد به يكي از كتاب‌هايي كه در باب علوم و حكمت تصنيف شده رجوع كند، بدون آشنايي به آن دانش و صنعت، از مطالب آن چيزي نخواهد فهميد و هنگام مراجعه مانند مردم بي‌سواد خواهد بود." 

ارزش و جايگاه
جرج سارتن، كه با نام پدر تاريخ علم شناخته مي شود، در كتاب مقدمه‌ بر تاريخ علم، پس از معرفي چكيده‌وار مفاتيح العلوم كاتب خوارزمي، رسايل اخوان‌ الصفا و الفهرست ابن‌ نديم، مي‌نويسد: "همه اين آثار دايره المعارفي در سه دهه‌ پاياني سده‌ دهم ميلادي(چهارم هجري) پديد آمد. چنين فعاليت وسيعي پيش‌تر ديده نشده بود، حتي در بهترين ايام اسكندريه. هر كسي كه از هر زاويه‌اي به مطالعه‌ تاريخ علم و تمدن، در نيمه‌ دوم سده‌ دهم ميلادي مي‌پردازد، بايد كارش را با مراجعه به مفاتيح العلوم، رسايل اخوان الصفا و الفهرست آغاز كند".

ژيوا وسل، پژوهشگر فرانسوي، مفاتيح العلوم را داراي نوآوري در ساخت و نگارش مي‌داند و در كتاب دايره المعارف‌هاي فارسي درباره‌ آن مي‌نويسد: "هم ساخت و هم محتواي كتاب نمايانگر فضل و دانش مولف در زمينه‌اي خاص است و براي معرفي اين گونه دايره المعارف‌ها به آساني مي‌تـوان لفظ خودآموز را به معني دقيق كلمه به كار برد." 


براي مطالعه‌ بيشتر:
1. خوارزمي، محمدبن‌احمد. مفاتيح العلوم. حسين خديوجم. شركت انتشارات علمي و فرهنگي، 1383
2. وسل، ژيوا. دايره‌المعارف‌هاي فارسي. محمد‌علي اميرمعزي. انتشارات توس، 1368                                                          منبع:http://www.ibna.ir/vdcdzs0f.yt05s6a22y.html

خانه كتابي

موتور جستجو گر منابع فارسي

ريسمون نخستين موتور جستجو                     http://rismoon.com گر مستقل  منابع فارسي مي باشد.

آغاز به كار پورتال نهاد كتابخانه‌هاي عمومي كشور

    

آغاز به كار پورتال نهاد كتابخانه‌هاي عمومي كشور

 

   محسن لطفي مدير كل فناوري اطلاعات و آمار نهاد كتابخانه هاي عمومي كشوراعلام كرد‌:پورتال نهاد كتابخانه‌هاي عمومي كشور با هدف هماهنگ‌سازي و يكسان‌سازي خدمات و اطلاعات درون‌سازماني و برون سازماني نهاد كتابخانه‌هاي عمومي كشور و ارتقاء ظرفيت جهت استفاده از اطلاعات بين بخشي راه‌اندازي شد.

   به گزارش روابط عمومي و امور بين‌الملل نهاد وي در ادامه افزود : از ديگر اهداف ايجاد اين پورتال ارائه  خدمات دولتي به مردم در راستاي ايجاد دولت الكترونيكي مي‌باشد كه اين بخش با توسعه پورتال ياد شده به ادارات كل استانها و نهايتاً به كتابخانه‌ها تحقق خواهد يافت.

   لطفي با بيان اين مطلب كه پو رتال در حقيقت رابط‌هاي مبتني بر وب هستند كه با اتصال به منابع اطلاعاتي مختلف و دريافت اطلاعات‌، آنها را در يك چهارچوب منسجم و ساخت‌يافته در اختيار كاربران قرار مي‌دهد.

   وي خاطر نشان كرد  در سطح سازماني‌، يك سيستم پورتال‌، اطلاعات مختلف اعم از مستندات و برنامه‌هاي كاربردي نهاد را پرتكل واسط مبتني بر وب مناسب تحت پوشش قرار مي‌دهد.

آدرس پورتال نهاد : WWW.IRANPL.IR

سياست مجموعه سازي كتابخانه مركز اطلاعات و مدارك علمي ايران

سياست مجموعه سازي كتابخانه

 

تعيين سياست مجموعه سازي كتابخانه مركز اطلاعات و مدارك علمي ايران پيش از هر چيز نيازمند آن است كه مشخص شود از ميان انواع گوناگون كتابخانه ها، اين كتابخانه در چه گونه اي جاي مي گيرد. با توجه به تعاريف موجود، به نظر مي رسد كه اين كتابخانه از نوع كتابخانه هاي اختصاصي (Special Libraries)  است. در دايره المعارف بريتانيكا ضمن تعريف مختصري از انواع كتابخانه ها، درباره كتابخانه هاي اختصاصي آمده است:

تعداد فراواني از كتابخانه ها به وسيله گروه هاي ويژه اي از استفاده كنندگان و به منظور برآوردن نيازهاي همان گروه ايجاد شده است.

در همانجا پس از ذكر ريشه پيدايش اين نوع كتابخانه ها، دربارهء ويژگي سازماني اين كتابخانه ها چنين آمده است:

كتابخانه هاي تخصصي غالبا به انستيتوهاي رسمي مانند گروه هاي دولتي، بيمارستان ها، موزه ها و نظاير آن ها وابسته اند. با اين حال، بيش تر به منظور برآوردن نيازهاي ويژه در سازمان هاي بازرگاني و صنعتي به وجود مي آيند و بر حسب چارچوب عملي معين، با فعاليت ها و با مجموعه هايي كه از نظر بزرگي و نقطه توجه بدقت مهار شده اند طراحي مي شوند، هرچند كه گاه بسيار بزرگ و داراي عرصه فعاليت بسيار گسترده اي هستند.

در كتاب مجموعه سازي در كتابخانه ها نيز پس از ارائه تعريفي موجز و در عين حال كافي و وافي از انواع كتابخانه ها، درباره كتابخانه هاي تخصصي چنين آمده است:

اين نوع كتابخانه ها در سازمان ها يا مؤسسات براي كمك به كاركنان به وجود مي آيند تا آنان را در كسب اطلاعات فني و تخصصي موردنياز ياري دهند. در مجموعه كتابهاي تخصصي، منحصرا منابع اطلاعاتي موردنياز سازمان متبوع گردآوري مي شوند. اين قبيل مجموعه ها بايد همواره از آخرين انتشارات و جديدترين مواد غيرچاپي موردنياز سازمان تشكيل شود.

 

وظايف كتابخانه هاي تخصصي به طور خلاصه عبارت اند از:

الف) گردآوري مواد موردنياز براي تحقيق يا كسب اطلاعات تخصصي در تك تك رشته هاي مربوط و سازماندهي اين مواد به نحوي كه دستيابي سريع به آن ها و نيز استفاده از آن ها ميسر باشد.

ب) تهيه چكيده ها ونمايه هاي موضوعي از مواد رسيده به كتابخانه و نشر آن ها تا پژوهندگان بتوانند به آساني و به سرعت از محتواي انتشارات مربوط به رشته خود اطلاع يابند.

كتابخاه هاي تخصصي وابسته به سازمان متبوع هستند و تأمين بودجه آن ها به عهده آن سازمان است.

مراكز ديگري نيز وجود دارند كه گرچه نام كتابخانه ندارند، بواقع كتابخانه هايي هستند كه وظايفي بسيار گسترده تر، و منابعي بسيار متنوع تر از كتابخانه به معناي سنتي آن دارند و از جمله آن ها، مراكز اسناد و مدارك هستند.

اين مراكز كه مراكز اطلاعات و مدارك نيز خوانده مي شوند اطلاعات تخصصي را فراهم مي آورند و بواقع بايد آن ها را با كتابخانه هاي تخصصي، يكسان به حساب آورد، با اين تفاوت كه اين مراكز تكامل يافته تر هستند و خدمات بسيار بيش تر و پيشرفته تري را براي جامعه بسيار بزرگ تري انجام مي دهند. اين مراكز خود به مراكز دايره المعارفي كه هدف از ايجادشان فراهم آوردن اطلاعات تخصصي در تمام يا بيش تر زمينه هاي علمي است و مراكز مدارك تخصصي كه هدف از  ايجادشان فراهم آوردن اطلاعات در يك زمينه خاص است تقسيم مي شوند.

مفصل ترين تعريف در اين باره را شايد در كتاب سازمان كتابخانه بتوان ديد:

...كتابخانه تخصصي به عنوان كتابخانه اي مورد توجه قرار گرفته است كه در موضوع يا مجموع موضوعاتي خاص يا فرم ويژه اي از مدارك تخصص يافته است. ... معمولا كتابخانه تخصصي كتابخانه كوچكي است كه در خدمت گروهي محدود است. به طور كلي چنين كتابخانه هايي به موضوع يا گروه موضوعات خاصي تخصيص يافته اند.

كتابخانه تخصصي اطلاعات موجود را در مدارك برگه آرايي مي كند و در اغلب اين كتابخانه ها، متون ادواري بر ساير مواد فزوني دارد. مداركي چون گزارش ها ، استانداردها، بروشورها، جزوه ها و متون تجاري نيز به مقدار زياد نگهداري مي شوند، يعني مداركي كه در كتابخانه هاي عمومي، مدارك ميرا ناميده مي شوند. كتابخانه تخصصي اطلاعات خاصي را كه مورد درخواست مراجعين است فراهم مي آورد. اكثر مراجعين، مديران يا پژوهشگراني هستند با دستمزد زيادكه وقت براي آنان بسيار گرانبها است. كتابخانه تخصصي با توجه به نيازها، اطلاعات را فراهم مي آورد و سازماندهي مي كند و در هر زماني كه نياز باشد، اطلاعات را در اختيار مراجعه كننده قرار خواهد داد.

انواع كتابخانه هاي تخصصي عبارت اند از: دولتي، مجامع و مؤسسات، سازمان هاي تجاري و صنعتي، و مؤسسات علمي.

كتابخانه هاي تخصصي به منظور خدمت به سازمان مادر به وجود آمده اند و لذا هدف اين گونه كتابخانه ها افزايش منافع نهاد مادر به طرق زير است:

الف) فراهم آوردن خدمات اطلاع رساني به گونه اي كه اعضاي سازمان قادر به پيگيري پيشرفت هاي چشمگير در زمينه موردنظر خود باشند.

ب) كتابدار، متون را به طور جامع مورد كاوش قرار مي دهد و قبل از آن كه سازمان ، اجراي پروژه اي را عهده دار شود، آن را به نظر آن ها مي رساند و آنان را در ادامه پيشرفت مطمئن مي سازد. اين امر از دوباره كاري ها جلوگيري مي كند.

ج) فراهم آوردن اطلاعات به طور دقيق ، جامع، و سريع، به نحوي كه در وقت استفاده كننده صرفه جويي شود.

د) القاي الهام و انگيزه در استفاده كنندگان با فراهم آوردن مجموعه هاي سنجيده و خدمات متناسب، چرا كه استفاده كننده گاهي نيز به منظور كسب ايده و به دست آوردن الهام به كتابخانه مراجعه مي كند و در چنين مواقعي، تورق اسناد كمك بسيار مؤثري خواهد بود.

در كتابخانه تخصصي به طور كلي تعداد مراجعين محدود است، ولي اغلب آن ها متخصصين بسيار مطلعي هستند و معمولا منحصر به گروه هاي كاملا مشخصي مي شوند كه تعدادشان بسيار محدود است. بنابراين، كتابدار كتابخانه تخصصي در صورت تشخيص نيازهاي مراجعين و نيز تشخيص الگوي گردآوري اطلاعات، از موقعيت بهتري برخوردار خواهد بود.

كتابخانه تخصصي بخشي از سازمان مادر، و در عين حال واحدي مستقل و جداي از واحدهاي خدماتي ديگر است.

 

وظايف كتابخانه تخصصي به اين شرح است:

1)        انتخاب مدارك و داده ها/ اطلاعات،

2)       فراهم آوردن مدارك و داده ها / اطلاعات،

3)      آماده سازي مدارك و داده ها / اطلاعات،

4)       ذخيره مدارك و داده ها / اطلاعات،

5)      بازيابي مدارك و داده ها / اطلاعات،

6)       انتشار يا تكثير مدارك و داده ها / اطلاعات.

 

در يك كتابخانه تخصصي وقت استفاده كنندگان ارزشمند است و بايد از اتلاف آن جلوگيري كرد. لذا لازم است كه كتابداران حداكثر ياري را نسبت به مراجعين خود انجام دهند و اغلب اوقات انتظار مي رود و نياز است كه اطلاعات را به صورت آماده در دسترس قرار داد.

حال بر چه مبنايي كتابخانه مركز اطلاعات و مدارك علمي ايران را در زمره كتابخانه هاي تخصصي جاي مي دهيم؟

ابتدا به بند اول فراخوان مقاله اشاره مي كنيم كه در چند شماره از مجله اطلاع رساني چاپ شده و به عنوان ارگان پژوهشي اين مركز، هدايت كننده انتظارات مراجعان و استفاده كنندگان از اين مركز و خدمات آن است. در اين فراخوان آمده است:

مركز اطلاعات و مدارك علمي ايران سال ها است كه انتشار مجله اطلاع رساني را برعهده دارد. اين مجله به منظور اعتلاي علوم كتابداري و اطلاع رساني، نتايج تحقيقات پژوهشگران و متخصصان را چاپ مي كند و از نظر موضوعي تمام رشته هاي اطلاع رساني و علوم وابستهء كتابداري ، مديريت اطلاعات، فن آوري اطلاعات، تحليل اطلاعات، زبانشناسي، اصطلاح شناسي و زبانشناسي رايانه اي را در بر مي گيرد. ... هيئت تحريريه از همهء صاحبنظران، پژوهندگان، استادان، پژوهشگران و برنامه ريزان دستگاه هاي اجرايي در رشته هاي مختلف علوم كتابداري و اطلاع رساني دعوت مي كند مقالات خود را براي بررسي وچاپ به نشريه ارسال دارند. .... مجله اطلاع رساني، فصلنامه علمي پژوهشي مركز اطلاعات و مدارك علمي ايران، مقالات تحقيقي و تحليلي به زبان هاي فارسي و انگليسي را كه در علوم اطلاع رساني يا علوم مرتبط با آن تهيه شده با داوري علمي و ادبي پذيرش و منتشر مي كند

ولي مهم تر از آن، مجموعه، هدف، وظايف و پست هاي سازماني مركز اطلاعات ومدارك علمي ايران است كه در آبان ماه 1374 به تأييد سازمان امور اداري و استخدامي كشور رسيده است. در اين اساسنامه در بند هدف هاي مركز چنين آمده است:

هدف هاي كلي مركز اطلاعات و مدارك علمي ايران عبارت است از انجام و گسترش فعاليت هاي تحقيقاتي اطلاع رساني، گردآوري، پردازش و اشاعه اطلاعات و مدارك علمي با بهره گيري از تكنولوژي پيشرفته اطلاع رساني، ايجاد شبكه اطلاعات علمي كشور به منظور پاسخگويي به نيازهاي اطلاعاتي مراكز و مؤسسات پژوهشي، محققين، اساتيد، دانشجويان، و ساير علاقه مندان، ايجاد ارتباط با شبكه هاي اطلاعات علمي خارج از كشور در چارچوب برنامه هاي توسعه علمي، اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي كشور و برنامه هاي وزارت فرهنگ و آموزش عالي مربوط به دانشگاه ها و مراكز تحقيقاتي وابسته.

در بند وظايف مركز نيز آمده است:

2-1) تحقيق و مطالعه در نحوهء تهيهء اطلاعات و مدارك علمي توليدشده داخل و خارج كشور موردنياز برنامه هاي علمي و پژوهشي كشور،

2-2) تحقيق و بررسي روش هاي سازماندهي و طبقه بندي اطلاعات و مدارك علمي به منظور تشكيل بانك هاي اطلاعاتي و مراكز مدارك علمي در كشور،

3-2) تحقيق و مطالعه پيرامون چگونگي اشاعهء اطلاعات و مدارك علمي از طريق خدمات كتابخانه اي و به كارگيري تكنولوژي مناسب،

4-2) تحقيق و بررسي در مورد فعاليت كتابخانه هاي تخصصي و مراكز مدارك و اطلاعات علمي كشور براي دستيابي به راه هاي مناسب بهبود فعاليت هاي آن ها،

5-2) تحقيق و بررسي در مورد فراهم نمودن امكانات مناسب مبادلهء اطلاعات و مدارك علمي با ديگر كشورها و استفاده از شبكه اطلاعاتي منطقه اي و بين المللي،

6-2) گردآوري و تجزيه و تحليل و سازماندهي اطلاعات علمي به منظور تشكيل بانك هاي اطلاعاتي،

7-2) برگزاري دوره هاي تخصصي عالي و كوتاه مدت در چارچوب ضوابط و مقررات آموزش عالي،

8-2) گسترش اطلاعات علمي از طريق ايجاد شبكه اطلاع رساني علمي كشور،

9-2) انتشار نشريات در زمينه اطلاع رساني،

10-2) جمع آوري مدارك علمي كشور شامل پايان نامه ها، انتشارات دولتي، و مستندات طرح هاي تحقيقاتي،

11-2) هماهنگي در گردآوري، تجزيه و تحليل و سازماندهي و تقويت اطلاعات و مدارك علمي مراكز اطلاعاتي و كتابخانه هاي تخصصي كشور.

چنان كه مشاهده مي شود، سمت و سوي اهداف و وظايف مركز بسيار روشن و مشخص است و ترجيع بند هر يك از سطور، مطالعه و تحقيق و بررسي، اطلاعات و مدارك علمي، بانك هاي اطلاعاتي و مراكز مدارك علمي، اشاعهء اطلاعات، مبادلهء اطلاعات، تحليل و سازماندهي اطلاعات، و تقويت اطلاعات است. با اين اوصاف، طبيعي است كه كتابخانه مركز نيز بايد در خدمت تحقق اين وظايف باشد.

با توجه به آنچه مفصلا ارائه شد مي توان نتيجه گرفت كه:

1.         كتابخانه مركز اطلاعات و مدارك علمي ايران يك كتابخانه اختصاصي است.

2.        وظيفه اين كتابخانه، تأمين اطلاعات موردنياز در وظايف و مأموريت هاي اين مركز است.

3.       وظيفه مركز انجام پژوهش هاي كاربردي و پروژه هاي عملي است كه نهايتا به توليد اطلاعات يا محصولات اطلاعاتي منجر مي شود و همه اين ها كلاً در  علوم كتابداري و اطلاع رساني جا مي گيرد.

4.        در مجموعه سازي براي كتابخانه مركز، بايد به تأمين نيازهاي گروه هاي پژوهشي نظر داشت. در اين صورت، اطلاعات موردنياز در تحقق اهد اف و وظايف مركز تأمين خواهد شد.

5.       و نهايتأ كتابخانهء مركز بايد در پي آن باشد كه موضوعات زير را در مجموعهء خود پوشش دهد: اطلاع رساني و علوم وابستهء كتابداري، مديريت اطلاعات، فن آوري اطلاعات، تحليل اطلاعات، زبانشناسي، اصطلاح شناسي و زبانشناسي رايانه اي.

كليات اين سياست مجموعه سازي در تاريخ 10/4/1377 به تصويب رياست محترم مركز اطلاعات و مدارك علمي ايران رسيده است.

منبع:http://www.irandoc.ac.ir/Library/Collecting.htm

کتابخانه دیجیتالی

کتابخانه دیجیتالی با هدف ایجاد دریچه‌ای به‌سوی جریان پرشتاب اطلاعات و مجرایی برای تعامل اندیشمندان، متخصصان، دانشجویان و کلیه علاقمندان به حوزه تخصصی فوق‌الذکر به گردآوری، سازمان‌دهی و اشاعه کلیه مدارکی که دارای اطلاعات مفید و علمی در زمینه موردنظر می‌باشند، می‌پردازد.

کتاب دوست ماست؟

عکس

موافق دولتی کردن نهاد کتابخانه ها نیستیم/ مشکل کتابداران رسمی را حل می کنیم

موافق دولتی کردن نهاد کتابخانه ها نیستیم/ مشکل کتابداران رسمی را حل می کنیم

هفتمین گردهمایی مدیران امور کتابخانه های عمومی استان های سراسر کشور صبح امروز با حضور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و دبیرکل نهاد کتابخانه های عمومی کشور در شورای فرهنگ عمومی برگزار شد.

به گزارش خبرنگار مهر، محمدحسین صفارهرندی در این گردهمایی طی سخنانی آمادگی این وزارتخانه را برای پیگیری مشکلات موجود سر راه نهضت کتابخوانی اعلام کرد و گفت : نهضت ساخت و ساز کتابخانه ای باید در دستور کار قرار گیرد و کتابخانه های جدید  باید در جاهایی که بیشترین نیاز و کمترین امکانات را دارند نظیر روستاها ساخته شود. یک موجی باید برای ایجاد کتابخانه های جدید در روستا ها بوجود آید که حتما از حمایت رئیس جمهوری نیز برخوردار خواهیم شد.

هیچ وقت برای رفع مشکلات کتابداران توقف نخواهیم کرد

وی افزود: می توان ساخت پنج هزار کتابخانه روستایی را در دستور کار قرار داد و طی دو سال حداقل تعداد دو هزار کتابخانه ایجاد کرد.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با بیان این مطلب که "برخی کتابخانه ها به قرائت خانه ای برای دانش آموزان دبیرستانی و  دوران امتحانات اخر سال تبدیل شده است" گفت:  البته خوشحالیم که کتابخانه ها به عنوان پناهگاهی برای درس خواندن جوانان تلقی شود اما خوشحال تر خواهیم شد نیاز به مطالعات جنبی و فارغ از درس کسانی را به کتابخانه بکشاند.

صفارهرندی ادامه داد: از طریق سازمان مدیریت و برنامه ریزی و نهاد ریاست جمهوری پیگیر حل مشکلات کتابخانه های عمومی از جمله بحث نیم درصد و مشکلات کتابداران رسمی هستیم. برای حل مشکلات اداری کارکنان و کتابداران نیز هر کاری که ممکن است انجام می دهیم و هیچ وقت برای رفع مشکلات آنان توقف نخواهیم کرد.

وی در خصوص تجهیز کتابخانه های موجود به کتاب های جدید گفت: با تندتر شدن آهنگ تزریق کتاب به کتابخانه ها، دیگر مشکلی بابت تجهیز کتابخانه ها به کتاب های جدید و به روز نخواهیم داشت. میلیاردها تومان کتاب خریداری شده توسط معاونت فرهنگی امسال با هماهنگی نهاد کتابخانه ها به کتابخانه ها اهدا می شود.

وی خاطرنشان کرد: از این مرحله که کتابخانه ها دچار فقر منابع باشند عبور کردیم و این مساله با ارتباط نزدیک تر میان نهاد کتابخانه ها با معاونت فرهنگی شکل جدیدی به خود خواهد گرفت.

وی تحقق امر گسترش کتابخوانی را در سایه همکاری و مشارکت همه دستگاه ها از جمله  ادارات کل ارشاد استان ها دانست و گفت: نهاد کتابخانه ها و ادارات ارشاد مناطق و استان ها اگر دست در دست هم دهند کارشان رونق می یابد در غیر این صورت از اهداف اصلی باز خواهند ماند. در عین حال از استانداران نیز انتظار داریم که همان برخوردی را که با مدیرکل ارشاد استان دارند با مدیران استانی امور کتابخانه ها نیز همان گونه برخورد کنند.

دولت موافق دولتی کردن نهاد کتابخانه ها نیست

وزیر ارشاد با اشاره به دیدگاهی که معتقد است ادارات کل ارشاد می خواهند در کتابخانه ها اردو زده و ارتزاق کنند گفت: نمی دانم این تصور غلط چرا شکل گرفته اما فعالیت های دو سال اخیر وزارتخانه نشان می دهد که ارشاد همیشه از امکاناتش کاسته و به امکانات کتابخانه ها افزوده است.

وی با انتقاد از انتشار خبری مبنی بر اینکه تحولات صورت گرفته در بخش کتابخانه ها در جهت دولتی شدن آنهاست گفت: این تصورات اشتباهی است که بعضی در اتاق های دربسته به آن دامن می زنند.

وزیر ارشاد با اشاره به انتصاب دبیرکل جدید نهاد کتابخانه های عمومی کشور، ایجاد جریانی برای دولتی شدن کتابخانه ها را رد کرد و گفت: دولت موافق دولتی کردن نهاد کتابخانه ها نیست و ما می خواهیم مدیران امور کتابخانه های استان ها و مدیران کل ارشاد هر کدام جایگاه خود را داشته باشند و اصولاً پیشانی فصل فرهنگ و هنر ما کتابخانه ها هستند و زیبنده ترین فعالیت های فرهنگی در حوزه کتاب صورت می گیرد.

 از بحث نیم درصد درآمد شهرداری ها کوتاه نمی آییم

منصور واعظی دبیرکل جدید نهاد کتابخانه های عمومی نیز در این گردهمایی با اشاره به سند چشم انداز برنامه چهارم توسعه کشور گفت: ما از طریق دفتر رئیس جمهور پیگیر بودجه های اختصاص یافته سهم فرهنگ و هنر از سفرهای استانی هستیم.

وی اضافه کرد: خرید کتاب برای کتابخانه های عمومی کشور از این پس باید با نظر خواننده و نیازسنجی که توسط مدیران استانی امور کتابخانه ها انجام می شود صورت گیرد و گزارش این وضعیت از طریق این مدیران به نهاد اعلام شود تا برای این کار اقدامات لازم صورت گیرد. 

دبیرکل نهاد کتابخانه های عمومی کشور اضافه کرد: همچنین به غیر دولتی بودن کتابخانه ها اشاره کرد و گفت: مدیران امور کتابخانه های عمومی استان ها باید هم مدیر هزینه باشند و هم مدیر تامین هزینه و قرار نیست هزینه کتابخانه ها را دولت بدهد و لذا باید بحث بدهی های نیم درصدی شهرداری ها را با جدیت پیگیری کنند. بحث نیم درصد یک بند قانونی است و ما حاضر نیستیم که حتی یک سانتیمتر از این موضع عقب بنشینیم و شهرداری ها باید تمام حق و حقوق ما را به حساب مان بریزند.

واعظی تصریح کرد: هر استانداری که برای تجهیزات ما اعتباری هزینه کند ما نیز حاضریم به میزان همان اعتبار، کتاب های مورد نیاز کتابخانه ها را تامین کنیم و به تناسب کمکی که به کتابخانه ها می کنند نهاد نیز آمادگی هر گونه همکاری در تامین منابع کتابی را برای آنها دارد.

وی همچنین به مدیران استانی توصیه کرد که سند چشم انداز بیست ساله نظام را برای سال 1404 پیش روی خود داشته باشند.

در سال 1404 باید در میان ده کشور برتر کتابخوان دنیا باشیم

وی در این باره گفت: ما قرار است در سال 1404 برترین کشور اقتصادی منطقه باشیم و در حوزه های فرهنگی هم باید تلاش کنیم که جزو 10 کشور اول دنیا باشیم و جایگاه ممتازی را به دست بیاوریم و سرانه مطالعه ما نیز باید در رده 10 کشور اول دنیا باشد.

وی با اشاره به امکاناتی که کتابخانه های عمومی در اختیار دارند، اضافه کرد: در حال حاضر 700 هزار متر مربع فضای کتابخانه ای در کشور وجود دارد که باید تا آخر برنامه چهارم (2 سال دیگر) این میزان دو برابر شود.

وی افزود: در حال حاضر 5/1 میلیون نفر جمعیت فعال کتابخانه ای است که باید در پایان برنامه چهارم توسعه این رقم نیز دو برابر شود و به سه میلیون نفر برسد.

مدیران استانی امور کتابخانه های عمومی عضو شورای برنامه ریزی استان شوند

حبیب صفرزاده مدیر امور کتابخانه های عمومی استان خراسان رضوی نیز در این گردهمایی به نمایندگی از سایر مدیران استانی، در سخنانی به مشکلات این کتابخانه ها اشاره کرد و گفت: مدیران استانی امور کتابخانه های عمومی باید عضو شورای برنامه ریزی استان باشند تا بتوانند از ردیف مربوط به فرهنگ و هنر استان سهمی داشته باشند. بر همین اساس آنها باید عضو شورای اداری و نیز شورای فرهنگ عمومی استان باشند.

وی ادامه داد: مشکلات بودجه ای باعث شده تا کتابداران ما به حق و حقوق خودشان دستیابی پیدا نکنند. موانعی هم به لحاظ اعتباری سر راهمان است و با توجه به اینکه نهاد از وزارت ارشاد منفک شده روش خاصی باید به کار رود تا مدیران استانی بتوانند مشکلات خودشان را حل کنند. همچنین باید وحدت رویه ای در برخورد مدیران استانی با مدیران کل ارشاد و مدیران استانی کتابخانه ها وجود داشته باشد.

صفرزاده همچنین ایجاد ردیف مستقل عمرانی و پیگیری قانون مربوط به نیم درصد و مشخص شدن تکلیف نیروهای رسمی شاغل در کتابخانه های عمومی و راه اندازی کتابخانه های پیشرفته را خواستار شد. 

در گردهمایی مدیران امور کتابخانه های عمومی استان های سراسر کشور علاوه بر معاونین نهاد کتابخانه های عمومی، مشاورین دبیرکل نهاد و برخی از اعضا هیات امنا نیز حضور داشتند. قرار بود این نشست بدون حضور خبرنگاران رسانه ها و مطبوعات برگزار شود اما این گزارش حاکی است مطابق نظر دبیرکل نهاد کتابخانه های عمومی شبکه خبر و واحد مرکزی خبر اجازه پوشش این گردهمایی را داشته اند.

منبع خبر:خبرگزاری مهر

راه اندازی و تجهیز کتابخانه

جهت را اندازی و تجهیز کتابخانه و تهیه نرم افزار کتابخانه، مشاوره و... با شماره همراه:    [phone]ارتباط برقرار نماید.