تأليف: سيد حسين محمدي
كارشناس كتابداري دانشگاه علامه طباطبايي
کلید وازه ها : اینترنت - منابع اطلاعاتی - جستجو - کاربران - موتورهای جستجو
جستجو و بازيابي اطلاعات يكي از مقوله هاي اساسي علم اطلاع رساني و از مهمترين عرصه هاي پژوهش و سنجش كارايي نظامهاي اطلاع رساني به شمار مي رود . در اين ميان ظهور شيكه اينترنت به عنوان يك محيط جديد اطلاعاتي فرايند جستجو و بازيابي اطلاعات را با تحولات و پيچيدگيهاي شگرفي روبرو ساخته است . به عبارت ديگر بازيابي اطلاعات وارد عرصه جديدي شده است كه روشها ، استراتژيها و مسائل و مشكلات خاص خود را دارد .
بنابراين گستردگي انواع منابع اطلاعاتي و تنوع رسانه ها و ابزارهاي ارتباطي نوين ، ضرورت تعريف و تبيين راهبردها و روشهاي نويني را براي جستجو و بازيابي اطلاعات در اين محيط جديد موجب گشته است .
براي جستجو و بازيابي منابع و اطلاعات موجود در شبكه جهاني اينترنت به طور كلي دو راه عمده وجود دارد كه در اين نوشته به هر كدام از آنها اشاره مي شود .
*****************************
1ـ چنانچه كاربر نشاني سايت مورد نظر خود را در اختيار دارد .
وقتي كه كاربر نشاني و بي صفحه يا مدرك مورد نظر خود را در اختيار داشته باشد در اين صورت مي تواند با وارد كردن نشاني در كادر جستجوي هر كدام از مرورگرهاي اينترنت و سپس بازدن كليد Enter و يا كليك كردن بر روي گزينه (search) به جستجوي اطلاعات در شبكه اينترنت بپردازد . در اين صورت ، خود مرورگر با دنبال كردن نشاني مورد نظر با رايانه سرويس دهنده كه مدرك دلخواه را در حافظه خود ذخيره نموده ، ارتباط برقرار كرده و سپس اطلاعات مورد نظر را به رايانه كاربر انتقال مي دهد . مثلاً با وارد كردن نشاني سايت كتابخانه كنگره امريكا : (www . loc . gov) در كادر جستجوي مرورگر اينترنت ، و سپس با فشار دادن كليد Enter و يا با كليك بر روي گزينه (search) صفحه خانگي (Home Page) كتابخانه كنگره امريكا بر روي صفحه رايانه ظاهر مي شود . گفتني است كه در اين روش چنانچه حتي يك حرف يا نوشته در نشاني مربوطه درست وارد نشود ، مطلقاً چيزي بازيابي خواهد شد .
2ـ چنانچه كاربر نشاني سايت مورد نظر خود را در اختيار ندارد .
امروزه با توجه به گستردگي و تنوع و همچنين افزايش سرسام آور سايتها در اينترنت يافتن اطلاعات مورد نظر بدون ابزارهاي مخصوص جستجو ، امري مشكل و يا تا حدودي غير ممكن مي باشد . بنابراين چنانچه كاربر نشاني سايت مورد نظر خود را در اختيار نداشته باشد ، مي تواند صفحه ها و مدارك مورد نياز خود را با وارد كردن كليد واژه يا عبارت مورد نظر در يكي از نرم افزارهاي جستجو كه اصطلاحاً موتور جستجو search Engine ناميده مي شوند بازيابي نمايد . به زبان ديگر دسترسي به اطلاعات موجود در شبكه اينترنت معمولاً به دو صورت مستقيم يا غير مستقيم انجام مي گردد . در روش مستقيم جستجوگر آدرس سايت مورد نظر خود را مي داند و با درج آن در محل مخصوص مرورگر اينترنت ، مستقيماً وارد سايت مورد نظر خود شده و منابع مورد نياز خود را بدست مي آورد . اما در حالت غير مستقيم يا با واسطه جوينده يا كاربر نشاني سايت مورد نظر خود را نمي داند بلكه خواستار همه سايتهايي است كه بتواند اطلاعات مورد نياز وي را ارائه نمايد . حال براي روشن شدن مطلب شبكه اينترنت را به يك كتابخانه بزرگ و سايتهاي موجود در اين شبكه را به كتابهاي اين كتابخانه عظيم تشبيه مي كنيم . در اين حالت جستجوي مستقيم مانند آن مي باشد كه نشاني كتابي را كه حاوي اطلاعات مورد نظر ماست در قفسه كتابخانه بدانيم مثل شماره رده بندي ديويي يا كنگره ، در چنين حالتي ما مي توانيم كتاب مورد نظر خود را با توجه به آن شماره از قفسه كتابخانه پيدا نماييم . اما جستجوي با واسطه يا غير مستقيم در اين مثال مانند آن است كه جوينده بخواهد از طريق برگه دانهاي كتابخانه به كتابهاي مورد نظر دسترسي
پيدا كند . در اين حالت به ويژه در مواردي كه جستجوي موضوعي مدنظر است ، جوينده به وسيله ابزار برگه دان ، فهرست و نشاني كتابهاي مورد نظر خود را پيدا كرده و سپس به سراغ كتابهاي خود در قفسه كتابخانه مي رود . موتورهاي جستجوي اينترنت نيز ابزارهايي شبيه برگه دان كتابخانه مي باشد كه جستجو گران را به منابع و اطلاعات مورد نياز خود راهنمايي مي كنند . موتورهاي جستجو ابزارهاي نرم افزاري محيط وب هستند كه براي كاوش انواع منابع اطلاعاتي موجود در اينترنت طراحي شده اند .
به كمك اين ابزارها و از طريق كليد واژه ، عبارت و ساير قابليتها مي توان به جستجوي اطلاعات در اينترنت پرداخت . هر يك از موتورهاي جستجو ويژگيها ، امكانات و قابليتهاي كاوش خاص خود را دارا مي باشد لذا سعي كنيد براي رسيدن به نتايج مطلوب در امر جستجو بيش از يك موتور جستجو را كاوش كنيد . در هر كدام از موتورهاي جستجو امكاناتي براي جستجوي ساده و پيشرفته وجود دارد . در بخش جستجوي ساده (simple search) هر يك از موتورهاي جستجو معمولاً خانه يا كادري وجود دارد كه مي توان با وارد كردن كليد واژه يا موضوع مورد نظر در آن به جستجو پرداخت . براي مثال با وارد كردن موضوع مورد نظر در كادر جستجوي هر كدام از موتورهاي جستجو نظير گوگل ، التاوسيتا ياهو و غيره و سپس با فشار كليد Enter موتور جستجو فعال شده و پس از يافتن نشاني سايتهاي كه اطلاعاتي درياره موضوعي مورد نظر دارند نشاني آنها را به ترتيب ميزان ربط آنها با عبارت جستجو ، روي صفحه ظاهر مي نمايند . در اين صورت جستجوگر مي تواند با مرور اطلاعات بازيابي شده كه همراه با نشاني سايت ارائه شده است ، سايتها مرتبط را شناسايي نموده و سپس با اشاره ماوس روي آنها ، خود سايت مربوطه را كه اطلاعات مورد نظر را دارد بازيابي نمايد . اما در بخش جستجوي پيشرفته كه با واژه هايي مثل (Advancad search) يا (Power search) و يا علايمي ديگر مشخص شده اند مي توان جستجوهاي دقيق و مرتبطي را انجام دارد . استفاده از روشهاي جستجوي پيشرفته به اين دليل اهميت دارد كه نتايج بدست آمده در جستجوهاي ساده معمولاً بسيار زياد و تا انداره اي غير مرتبط با موضوع مورد نياز است . از اين رو براي رسيدن به جستجوي دقيق و بازيابي منابع مرتبط با موضوع مورد نظر تا حد امكان از صفحه يا حالت جستجوي پيشرفته استفاده نماييد . يكي ديگر از امكانات جستجوي دقيقتر استفاده از عملگرهاي بولي (AND , OR , NOT ,) مي باشد . لذا براي دقيقتر كردن كاوش خود عملگرهاي بولي را در عبارت جستجوي خود وارد كنيد . امروزه بيشتر موتورهاي جستجو امكان كاوش از طريق عملگرهاي بولي را در اختيار كاربر قرار مي دهند . اين امكان يكي از برجسته ترين و مهمترين قابليتهاي موتورهاي جستجو به شمار مي روند . اين عملگرها به منظور تركيب واژه هاي مورد كاوش استفاده مي شوند و بسته به كاربرد هر يك ، نتايج كاوش را محدود و يا گسترده مي نمايند .
رهنمودهايي براي جستجوي موفق در موتورهاي جستجو
جستجو در شبكه اينترنت آسان ، اما يافتن اطلاعات مفيد و مناسب دشوار است . با وجود قابليتهايي كه موتورهاي جستجو در امر بازيابي اطلاعات دارند انجام فرايند جستجو در آنها نيز نيازمند رعايت اصول و نكته هايي است و به مهارتهاي خاصي در امر جستجو نياز است كه بدون توجه توجه به آنها انجام عمل جستجوي موفق تقريباً امكان ناپذير و در بعضي موارد حتي ناممكن مي باشد لذا در اينجا اصول و رهنمودهايي براي جستجوي موفق و مفيد در موتورهاي جستجو ارائه مي گردد .
1ـ امروزه بيشتر ابزارهاي جستجو در اينترنت براي معرفي امكانات و خدمات خود داراي راهنما هاي كمكي مي باشند كه جستجوگر را راهنمايي مي كنند . اين راهنماها با واژهايي چون (Help) يا (search help) در صفحه نخست موتور جستجو مشخص شده اند . اين راهنماها در واقع واسط كاربر هر موتور جستجو مي باشند لذا براي آشنايي با نحوه جستجو و بدست آوردن اطلاعات بيشتر در مورد خدمات ، و امكانات موتورهاي جستجو نظير اصول كلي كاوش ، عملگرهاي بولي و محدود كننده ها مي توانيد به اين راهنماها مراجعه كرده و از آنها براي انجام فرايند جستجو كمك بگيريد .
2ـ همانطور كه اشاره شد براي دقيقتر كردن جستجو و همچنين محدود و يا گسترده كردن دامنة جستجوي خود از عملگرهاي بولي (AND , OR , NOT) استفاده نمايند . اين عملگرها بسته به كابرد هر يك دامنه جستجو را محدود و يا گسترده مي نمايند . مثلاً اگر عبارت جستجوي (Football OR AND box) را به كار ببريد موتور جستجو به دنبال صفحاتي مي گردد كه حاوي هر دو كلمة فوتبال و بوكس باشد . و يا اگر عبارت جستجوي (Football OR box) را به كار ببريد موتور جستجو تمام صفحاتي را كه حاوي يكي از اين كلمات و يا هر دوي آنهاست را به عنوان نتيجه به شما تحويل مي دهد . هر چه تعداد كلمات كليدي بيشتري به وسيله عملگر . OR در عبارت جستجو به كاررود
نتايج حاصله دقت كمتري ولي حجم بيشتري خواهد داشت . همچنين اگر عبارت (Football Not box) را مورد استفاده قرار بدهيد . موتور جستجو فقط صفحاتي را بازيابي مي كند كه حاوي كلمة فوتبال و فاقد كلمة بوكس باشد . در صورت استفاده از عملگر Not نتايج حاصله داراي حجم كمتري بوده ولي دقت بيشتري خواهد داشت .
3ـ در هنگام جستجو در موتور كاوش از كلمات كليدي و درست استفاده كنيد . به عبارت ديگر وقتي عبارت جستجوي خود را تهيه مي كنيد در آن عبارت يك يا چند كلمه كليدي به كار ببريد.هر چه تعداد كلمات كليدي در عبارت جستجو بيشتر باشد نتايج بهتري خواهيد گرفت . لذا تا آنجا كه مي توانيد از كلمات كليدي استفاده كنيد .كلمات كليدي كه در يك عبارت جستجو به كار مي بريد با نمايه ها يا فهرست راهنماي صفحات در دسترس موتور جستجو مقايسه مي شوند لذا از به كار بردن تعداد زياد كلمات كليدي در عبارت جستجو هراس نداشته باشيد .
4ـ در املاي كلمة مورد جستجو دقت كنيد و سعي نماييد كه انواع مختلف املاي واژه با اصطلاح را جستجو نماييد . اگر املاي دقيق كلمات را نمي دانيد از كاراكترهاي عمومي استفاده كنيد . در بسيار از موتور هاي جستجو مي توانيد براي يافتن اطلاعات در مورد كلماتي كه از املاي آنها مطمئن نيستند از كاراكترهاي عمومي استفاده نماييد . در بيشتر موارد مي توانيد كاراكتر * را به جاي حروفي كه در مورد آنها شك و ترديد داريد قرار دهيد .
5ـ براي رسيدن به نتايج بهتر در جستجو از واژه ها و اصطلاحات اخص استفاده كنيد . هر چه واژه جستجو اخص تر باشد جستجوي شما دقيقتر بوده و به نتايج بهتر و دقيقتري دست خواهيد يافت . براي مثال اگر به دنبال اطلاعاتي درباره يك پايگاه اطلاعاتي در حوزه كتابداري و اطلاع رساني مثل هستيد به جاي استفاده ار عبارت library And intormation science data base نام خاص پايگاه اطلاعاتي مثلاً (lisa) را براي جستجوي خود استفاده نماييد .
6ـ از متردافهاي مختلف واژه مورد نظر استفاده نماييد . به ياد داشته باشيد كه شما معمولاً در جستجوي يك واژه نيستند بلكه در جستجوي يك مفهوم و موضوع مي باشيد . پس براي رسيدن به نتايج بهتر در امر جستجو از مترادفهاي واژه مورد جستجو استفاده كنيد . براي مثال واژه هاي (Electronic journals) و (Electronic magazine) همگي مفهوم مجلات الكترونيكي را بيان مي كنند و استفاده از هر كدام از آنها مي تواند در امر جستجو به شما كمك نمايد تا نتايج بهتري را بدست آوريد .
7ـ براي رسيدن به نتايج مطلوب و مفيد از صفحه يا حالت جستجوي پيشرفته (Advanced search) استفاده كنيد .
8ـ از آنجا كه هر يك از موتورهاي جستجوي اينترنت داراي مجموعه اي از امكانات و قابليتهاي كاوش خاص خود مي باشند . براي رسيدن به نتايج مطلوب در امر جستجو بيش از يك موتور كاوش را جستجو كنيد .
9ـ براي انجام جستجو در موتورهاي كاوش همچنين مي توانيد از قسمت (web Directory) كه معمولاً در صفحه نخست موتورهاي جستجو مشخص شده اند استفاده نماييد . در اين قسمت رده هاي موضوعي مختلفي براي دسترسي به اطلاعات مشخص شده اند كه در صورت كليك بر روي هر كدام از آنها مي توان به مقوله ها و موضوعات فرعي مرتبط با آنها دسترسي پيدا كرد . مثلاً در قسمت (web Directory) موتور جستجوي گوگل (google) تعداد 16 مقوله و رده اصلي و پايه موضوعي نظير Reference - computers and internet و غيره فهرست شده اند كه جستجو گران مي توانند با استفاده از آنها به مباحث و موضوعات مورد نظر خود دسترسي پيدا كنند . فرضاً در موتور جستجوي گوگل در صورت انتخاب رده موضوعي (Reference) گزينه ها و مقولات فرعي آن نظير (libraries , Education , Maps) ظاهر مي شوند كه با كليك بر روي گزينه (libraries) و سپس گزينه (library and information science) سايتهاي مرتبط با حوزه كتابداري و اطلاع رساني ظاهر مي شوند .
منبع:http://www.irandoc.ac.ir/Data/E_J/vol1/Search.htm
+ نوشته شده توسط علی حسنوند در پنجشنبه 22 فروردین1387 و ساعت
5:57 بعد از ظهر |
