عکس

عکس

تصویر

            

كودكان هوشمند تر از گذشته اند

محمد علي علومي ،داستان نويس و منتقد:ادبيات كودك، مقوله‌اي خارج از ادبيات كلي‌مان كه در دايره‌اي بسته قرار گرفته و مدام به تكرار خود و اسلاف پيش از خود مشغول است، يا تبديل شده به گرته‌برداري و مشابه‌سازي از آثار خارجي در حجمي عظيم و تأسف‌ برانگيز نيست._

خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا) محمد علي علومي ،داستان نويس و منتقد:ادبيات كودك، مقوله‌اي خارج از ادبيات كلي‌مان كه در دايره‌اي بسته قرار گرفته و مدام به تكرار خود و اسلاف پيش از خود مشغول است، يا تبديل شده به گرته‌برداري و مشابه‌سازي از آثار خارجي در حجمي عظيم و تأسف‌ برانگيز نيست.

 فقر موضوع در داستان‌هاي فعلي نكته‌اي است برجسته و آشكار بر همگان. داستان‌هايي كه براي كودكان نوشته و چاپ مي‌شود – يا در هر گونه زمينه ديگري مانند علمي، آموزشي، تربيتي و ... عمدتاً داراي طرح‌ها و موضوعاتي ثابت و مشابهند. كودك با هوش است و كم حافظه هم نيست؛ به راحتي و سريع مي‌توانند مشابهت‌ها و همانندي‌هاي موضوعات دو كتاب را دريابد و طبعاً هم از تكرار و دوباره‌گويي گريزان است و زود خسته مي‌شود. همه ما به ياد مي‌آوريم در دوران كودكي هنگامي كه مطلبي را چندبار – حال به هر نحوي – برايمان تعريف و تكرار مي‌كردند احساس دلزدگي و تنفر از آن پيدا مي‌كرديم – مگر اينكه به طور مثال داستاني مورد علاقه خاص ما قرار مي‌داشت و دوستدار باز شدن چند باره آن مي‌بوديم – اما متاسفانه بيشتر نوشته‌هاي براي كودك در قالبي و با موضوعي تكراري بيان مي‌شوند و از آن بدتر لحن و بياني نصيحت‌كننده دارند؛ چيزي كه به هيچ عنوان موافق طبع و خواست كودك نيست. 

ارائه آموزش و دادن اطلاعات به كودك داراي ظرايف و نكات ويژه‌اي است كه بايد مورد توجه نويسندگان محترم قرار گيرد؛ همزباني و مخاطب قرار دادن كودك از جايگاهي نه بسيار بلند نسبت به جايگاه او و همچنين گزينش گفتاري مناسب به دور از حالت پندگويي (افاضات فرمودن) مي‌تواند كمك بسياري به جلب توجه كودك به نوشته كتاب باشد. او نمي‌خواهد مدام پند بشنود، بلكه مي‌خواهد به زبان خودش و با دلايلي قابل فهم و محكم چرايي خوب يا بد بودن چيز يا عملي را بداند. براي دانستن هم انتظار دارد كسي با زباني دوستانه و نزديك به زبان و ديدگاه خود او،‌ آموزشش داده و مجهولات را به او نشان بدهد. در يك كلام كودك در پي و نيازمند دوست است، نه يك پندگو و ناصح پرحرف. 

همه اين نكات مبين يك مورد است؛ نوشتن براي كودك برخلاف آنچه از ظواهر امر بر مي‌آيد و پيروي مي‌شود كاري ساده و آسان نيست. كودك هر دوره به ميزان بسياري تحت تأثير شرايط محيطي دوره خاص خود است و به همين دليل نويسنده بايد در تماس مداوم و اطلاع مستمر از حال و هوا و دنياي خاص كودكان دوره‌اي باشد كه براي آنها مي‌نويسد – البته بعضي نوشته‌ها(داستان)‌ را نمي‌توان به دوره زماني خاص نسبت داد و به موضوعاتي پرداخته‌اند كه دغدغه‌هايي هميشگي را تشكيل داده و شامل مي‌شوند - موضوعاتي چون مسواك زدن، شستن دست و صورت و مانند اينها سال‌هاست كه در داستان‌‌ها و قوالب گوناگون براي كودكان گفته و تعريف شده‌اند، ديگر همه كودكان با اين مقوله‌ها آشنا هستند و بهتر از خود نويسنده مي‌توانند درباره مزاياي اين اعمال داد سخن بدهند و اظهار فضل كنند و بهتر آن است كه به جاي پرداختن به اين موضوعات تكراري و تقريباً بي‌تأثير به موضوعاتي كلي‌تر و مهم‌تر پرداخته شود كه مي‌توانند در زندگي آينده و بزرگسالي كودك تأثير بسزايي داشته باشند و اين در حالي است كه بسياري از كتاب‌هاي كودك، امروزه سخن چندان و پر فايده اي براي كودكان ندارند. منبع خبرگزاری کتاب ایران

كتابخانه هاي معلولين

كتابخانه هاي معلولين
محقق و مترجم:هاجر صالحي
كارشناسي ارشد كتابداري و اطلاع رساني دانشگاه الزهرا (س)
[e-mail]
چکیده:
معلولان در یک جامعه دارای ارزش مساوی با استفاده کنندگان عادی از کتابخانه هستند و باید از خدماتی مساوی با دیگران بهره مند گردند و کتابخانه از معدود نهادهایی است که نیازهای آموزشی، شغلی، تفریحی و اطلاعاتی افراد را تامین می کند.کتابخانه باید قادر به تامین اطلاعات مربوط به مواد، وسائل و تجهیزات به منظور حمایت ار برنامه های توان بخشی باشند ارائه خدمات کتابخانه ای به افراد اگر به گونه ای باشد که آنها بدون توجه به معلولیتشان قادر به بهره گیری از منابع و امکانات کتابخانه ای باشند، انجام رسالتی است که آنها را به فراسوی محدودیتشان هدایت کرده است..دراین مقاله وضعیت چندین کتابخانه نابینایان در ایران و آمریکا بررسی شده است.
کلید واژه ها:کتابخانه، معلولان، نابینایان، LBPH
مقدمه:
معلولان از هر نوع که باشند هرگز از حقوق اجتماعی خود به عنوان شهروندی که نظیر دیگران وظایف اجتماعی خویش را انجام می دهند برخوردار نیستند. این امر در مورد کلیه عرصه های اجتماعی صادق است که طبعا یکی از این عرصه ها حوزه اطلاع رسانی است. در حوزه اطلاع رسانی اعم از اطلاع رسانی فرهنگی، علمی، اقتصادی و جز آن، معلولان از جمله اقشار فراموش شده اند. کتابخانه های عمومی، کتابخانه های دانشگاهی، مراکز اطلاع رسانی، بانکها، پایگاه های اطلاعاتی، هیچیک معلولین را جدی نگرفته اند.
تعاریف خاصی از معلولیت، اختلال و ناتوانی ارائه شده که ممکن است به تمییزاین سه مفهوم کمک کند:
اختلال(عقب ماندگی): مرتبط است با غیر عادی بودن ساختار فیزیکی و عملکرد اعضای بدن که ممکن است دلایل مختلف داشته باشد اصولا اختلالات بیانگر آشفتگی های موجود در اعضا هستند.
ناتوانی: منعکس کننده پیامد های اختلال در عملکرد و فعالیت فرد است. بنابراین ناتوانی ها بیانگر ضعف های موجود در افراد هستند.
معلولیت: مرتبط است با محرومیتهایی که فرد در نتیجه اختلالات و ناتوانی ها تجزیه می کند.بنابراین معلولیت ها نشان دهنده میزان تعامل و انطباق فرد با محیط هستند.
طراحی ساختمان، تجهیزات و خدماتی که بوسیله کتابخانه ها و سایر مراکز اطلاع رسانی در اختیار معلولان قرار می گیرد اغلب موجب بوجود آمدن موانع در دستیابی این گروه به یکی از مهمترین حقوق شناخته شده خود یعنی دسترسی به اطلاعات می شود. اعتقاد به این مسئله که معلولان با شرایط سنی، جسمی، و اجتماعی متفاوت دارای احتیاجات اطلاعاتی مشابه با سایر افراد هستند را باید در تمام سازمان ها و افرادی که به نحوی در کار اطلاع رسانی دخیل هستند بوجود آورد. کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی امروزه سعی در تامین هر چه بیشتر نیازهای جامعه استفاده کننده خود دارند و بر این باورند که مجموعه ها و خدمات باید در اختیار و قابل استفاده تمام افراد باشد از جمله معلولان که در هر جامعه گروه وسیعی از کاربرهای کتابخانه ها را تشکیل می دهند و در برنامه ریزی های مراکز باید همواره نیازهای ویژه این گروه ملحوظ گردد. کتابخانه ها باید در سیاستهای دستیابی عمومی به مواد همواره دو اصل اساسی را در نظر داشته باشند.
1-معلول دارای ارزش و اعتباری مساوی استفاده کننده عادی از کتابخانه است و باید از خدماتی مساوی با دیگران بهره مند می گردد.
2-این وظیفه برنامه ریزان و کارکنان کتابخانه است که نارسایی ها را در ادامه خدمات مشخص نموده و با برطرف کردن آنها امکان دستیابی مساوی تمام افراد به منابع را میسر نمایند. کتابخانه های بدون مانع امکان استفاده تمام افراد را به منابع مهم فرهنگی، تفریحی و آموزشی فراهم می کنند.
آشنایی با مراکز نابینایان کشور:
طبق تحقیقات انجام شده هیچ نوع خدمات کتابخانه ای به معلولین وجود ندارد و محقق فقط قادر به یافتن تعداد انگشت شماری کتابخانه نابینایان شده است که بر آن نگاهی خواهیم داشت.ابتدا با مرکز نابینایان رودکی واقع در پایتخت تماس تلفنی حاصل شد(به این دلیل که این مرکزهیچ سایت اینترنتی برای خود طراحی نکرده و جستجوی منابع از طریق وب کاملا بی فایده است!!!) وبعد بدلیل محدودیتها و ضوابطی که برای دیدار از این مرکز مقرر نمودند و شرح آن از حوصله این بحث خارج است دیداری صورت نگرفت و نتیجه ای حاصل نشد.اما آنچه در ادامه می آید حاصل جستجوها بعدی در سایت های مختلف است.
تاریخچه تاسیس و وظایف کتابخانه استان فارس: در سال 1372 اولین کتابخانه عمومی عمومی ویژه نابینایان توسط اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان فارس در مجاورت کتابخانه عمومی شهید آیت الله دستغیب واقع در خیابان طالقانی افتتاح شد و شروع به کار کرد.این کتابخانه شامل بخش های فراهم سازی و آماده سازی، بخش کتب بریل، بخش کتاب گویا، بخش خدمات گویا سازی کتب بخش نشریات و بخش پستی کتابخانه می باشد. تعداد کارکنان کتابخانه 3 نفر می باشد. مجموعه کتابخانه حدود 429 جلد کتاب بریل 3456 حلقه نوار کتاب گویا. علاوه بر این روزنامه های ویژه نابینایان، روزنامه ایران سپید، ماهنامه بشری، نشریه ویژه یونسکو و فصل نامه بصیر در دسترس استفاده کنندگان قرار می گیرد. مراجعان کتابخانه نابینایان بصورت رایگان به عضویت کتابخانه در آمده و از منابع موجود استفاده می نمایند. این کتابخانه دارای سیستم رایانه می باشد و از طریق اتصال به شبکه
اينترنت امكان استفاده از خدمات ویژه را فراهم می آورد.با نصب دو دستگاه درشت نمای الکترونیک "بهدید" در کتابخانه عمومی نابینایان شیراز، امکان استفاده و خواندن از متون چاپی و مشاهده تصاویر برای افراد کم بینا فراهم شد، خانم بابایی مدیر کتابخانه های عمومی استان در مراسم راه اندازی این دستگاه ها اظهار داشت: ارائه خدمات کتابخانه ای به افراد کم بینا اگر به گونه ای باشد که آنها بدون توجه به معلولیتشان قادر به بهره گیری از منابع و امکانات کتابخانه ای باشند، انجام رسالتی است که آنها را به فراسوی محدودیتشان هدایت کرده است. وی افزود: شرایط خرید کتاب بریل از مراکز تهیه و توزیع کتابهای بریل در کشورتا سقف 10000000 ریال و نیز امکان افزایش کتب گویا از طریق تبدیل کتابهای چاپی در کتابخانه عمومی نابینایان شیراز فراهم گردیده است.
سیاوش میرزایی مدیر کتابخانه های عمومی چهارمحال بختیاری در گفتگو با خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در رابطه با این کتابخانه اظهار داشت که: کتابخانه عمومی نابینایان شهرکرد که در سال 1383افتتاح شد از نظر امکانات و ارائه خدمات به اعضا، رتبه برتر کشور را دارد. با رایزنی های صورت گرفته از سوی مدیریت کتابخانه ها با فرمانداری شهرکرد، در آینده نزدیک ساختمانی مناسب برای استفاده نابینایان در اختیار کتابخانه قرار می گیرد. در شرایط کنونی مراجعان برای رفت و آمد به زیرزمین با مشکل روبرو هستند..وی گفت سازمان بهریستی در چند ماه گذشته هفت دستگاه رایانه، یک دستگاه دی وی دی رایتر، 12 کمد مخصوص، آرشیو نوار، اتاق عایق با تجهیزات کامل، 4 دستگاه ضبط دو کاسته تکثیر و 3 دستگاه درشت نمای الکترونیکی را در اختیار کتابخانه ها قرار داده است.
نگاهی برLBPH : با کمترین دشواری و پس از اولین ایمیلی که برای این مرکز فرستاده شد اطلاعات مورد نیاز به دست آمد.اين كتابخانه که یکی از بخشهای کتابخانه کنگره می باشد وبا نام NLS نیز شناخته شده است در سال 1931 تاسیس شد.کارل تیلور-مدیر این مرکز- ماموریت مرکز را به اینصورت جمع بندی می کند: "برخورداری از خدمات کتابخانه ای یک حق و امتیاز برای تمامی شهروندان به حساب می آید. کتابخانه ما در صدد است که با تهیه و تدارک اشکال و قالب های متفاوت کتاب و مجله برای ارضای نیازهای آموزشی، تفریحی و اطلاعاتی از افرادی که با رسانه های چاپی مشکل دارند، به رویای همه می توانند بخوانند جامه عمل بپوشاند".این کتابخانه تحت حمایت های دولتی و همچنین LSTA خدمات را به افراد واجد شرایط و همچنین کتابخانه های محلی بصورت رایگان ارائه می کند.مجموعه این کتابخانه شامل حدود 50000 عنوان منفرد و 220000 جلد برای امانت و چندین کپی از بیشتر عناوین است که در دسترس مراجعان قرار می گیرد.کتابها از کتابخانه کنگره تهیه می شوند که سالانه حدود 2500 عنوان را به مجموعه اضافه می کند.این کتابخانه اخیرا قفسه فشرده و متراکمی را به مجموعه اضافه کرده که مجموعه رو به رشد خود را در آن جای دهد. عناوینی که کمتر مورد استفاده قرار می گیرند در سیستم امانت بین کتابخانه ای این مرکز وجود دارد و به ایالت های مختلف خدمات رسانی می کند.مواد برگردانده شده باید قبل از اینکه در قفسه ها چیده شوند یا به مراجعه کننده دیگری امانت داده شوند به دقت وارسی شوند.
مواد این کتابخانه شامل کتاب های گویا به همراه ماشین های مخصوص اجرای آن ها، کتاب، مجله، صفحات نت در چاپ بزرگ ونیزبه خط بریل، تعلیمات موسیقی به صورت ضبط شده و همچنین یک خبرنامه فصلی می باشد که همه اینها به صورت رایگان در اختیار افراد قرار می گیرند.اين كتابخانه همچنین یک سری وسائل و تجهیزات کمکی در اختیار افراد قرار می دهد مانند: 1- ماشین بریل: یک بریل نویس استاندارد است با 6 کلید و کلید فاصله که متن بریل بوجود می آورد.
2- میکروسکوپ ساده، 3 تلویزیون مدار بسته آلادین (CCTV) که دارای دوربینی است که مواد چاپی را که زیر آن قرار داده می شود 20 برابر بزرگتر می کند.
3- ماشین روخوانی کرزویل: یک سیستم کامپیوتری که مواد چاپی را اسکن کرده و آنها را بلند می خواند. این ماشین همچنین متون اسکن شده را بر روی صفحه کامپیوتر نشان می دهد.
4- جادویی برای بزرگ کردن صفحه نمایش ویندوزها: برای اینکه دسترسی به وب را برای کسانی که کم بینا هستند مهیا کند. این نرم افزار هم متن و هم تصاویری که بر روی صفحه نمایش کامپیوتر است را بزرگ نمایی می کند.
افرادی می توانند از خدمات LBPH استفاده کنند که ساکن آمریکا باشند و نتوانند مواد رایج چاپی را به خاطر داشتن یک اختلال فیزیکی مورد استفاده قرار دهند. این افراد یک فرم گواهی که توسط خود این مرکز ارائه می شود را باید به امضای یک مقام کاردان و دارای صلاحیت برسانند. برای نمونه یک پزشک، یک استخوان درمانگر(استئوپات)، چشم پزشک، پرستار حرفه ای تحصیل کرده، روان درمانگر(تراپیست)، کارمند حرفه ای که در بیمارستان و یا بهزیستی مشغول به کار است و یا یک مشاور را می توان نام برد.
برنامه کاری LBPH به این شیوه است که وقتی فرم تقاضای تکمیل شده از فردی که واجد شرایط است دریافت می شود از طریق تلفن با آن فرد تماس برقرار می کنند تا بپرسند که به چه خدماتی نیازمندند.به علاوه آنها کاتالوگهایی از کتاب های ضبط شده که برای گزینش در دسترس است را فراهم می کنند. افراد همچنین عناوینی از کتاب های گویا را که در یک نشریه به صورت دو ماه یکبار چاپ می شود دریافت می کنند. درخواست های کتاب های گویا به کتابخانه منطقه ای فیلادلفیا که مخصوص معلولین و نابینایان است ارجاع داده می شود. مجله ها باید برگردانده شوند ولی مدت امانت برای اسناد با چاپ درشت و کتابهای بریل یک ماه می باشد. فیلم های ویدئویی و دیگر رسانه های صوتی – تصویری باید بعد از یک هفته برگردانده شوند.
LBPH دارای شاخه هايی در قسمتهای مختلف ایالات متحده است. شاخه پنسیلوانیا بخش شرقی ایالت و شاخه پیتسبورگ بخش غربی آن را خدمات دهی می کند. همچنین یک شاخه دیگر نیز در فیلادلفیا قرار دارد.
مروری بر آنچه که گفته شد:
با توجه به آنچه گفته شد افراد یک جامعه بدون در نظر گرفتن محدودیتهاشان باید قادر به دریافت اطلاعات و برخورداری از خدمات کتابخانه ای مورد نیازشان باشند. با مقایسه کتابخانه هایی که در ایران در این راستا فعالیت می کنند و آنچه در LBPH آمریکا می گذرد متوجه فاصله زیادی در نحوه سرویس دهی و امکانات به معلولین و نابینایان و نیز نحوه اطلاع رسانی به پژوهشگری که قصد تحقیق در این زمینه را دارد و جویای پاسخی برای ابهامات ذهنی خود می باشد می شویم .به نظر شخص محقق این رسالت همگی کتابداران است که در کاستن این فاصله همه تلاش خود را بکار بندند و در اینجا به گفته عبدالحسن آذرنگ باید اشاره گردد که: کتابداران به انتظار دیگران ننشینند. حرکت درستی که آنها آغاز کنند، سخن منطقی که بگویند، گامی که در راه ساختن بردارند، پیوندهای میان کتابخانه ها و فرهنگ را برقرار می کنند.
منابع و مآخذ:
[e-mail]
[e-mail].
[e-mail]
www.carnegielibrary.org
www.loc.gov/nls
http://www.carnegielibrary.org/locations/lbph/eligible.html
آذرنگ، عبدالحسین(1378).شمه ای از كتاب و كتاب خوانی.تهران: نشر کتابدار.
ارجمند، تاج الملوک(1380). اطلاع رسانی به معلولان و پیشنهاد شبکه اطلاع رسانی برای معلولان کشور.تهران: دبیرخانه هیات امنای کتابخانه های عمومی کشور. منبع خبرhttp://www.eem.ir/readarticle.php?article_id=98