کتابداری و اطلاع رسانی

استقبال ازچاپ اول ودوم اين كتاب تعهد مولف را به ارائه متني پالايش شده تر ، ُ‌گسترش بخشهايي از كتاب و جايگرين كردن بخشهايي ديگر كتاب كه در منابع ديگر موجود بود، افزايش داد. بر اين اساس ويرايش دوم كتاب پس از دو سال از نشر اولين ويرايش تقديم اعضاي هيئت علمي و دانشجويان درس اصول كار مرجع مي شود. باشد كه اين ويرايش هم آموزش و هم يادگيري را سهلتر و پربار تر نمايد.

اين ارزيابي بر اساس شاخصهاي خرد علم و فنآوري در ايران تهيه شده توسط هيئت نظارت و ارزيابي فرهگي و علمي دبيرخانه ستاد انقلاب فرهنگي انجام گرفته است . اين شاخصها عبارتند از شاخصهاي انساني ،‌شاخصهاي مالي ،‌شاخصهاي ساختاري ،‌شاخصهاي عملكردي و شاخصهاي بهره وري . ۲۳ دانشگاه جامع ،‌۲۳ دانشگاه درحال توسعه و ابسته به وزارد علوم ،‌پژوهش و فناوري ، ۲۳ دانشگاه علوم پزشگي ،‌۵۹ موسسه غيروابسته به وزارت علوم و بهداشت و ۲۷ موسسه وابسته به وزارت علوم در اين مطالعه مشاركت داشتند.

اين کتاب از دو بخش تشکيل شده است . در بخش اول مفاهيم ،‌روشها و تحليهاي آماري شرح داده شده است . در بخش دوم اندازه گيري و سنجش خدمات تشريح شده و چند نمونه از روشهاي تحقيق به کار فته در مطالعات خدمات مرجع و مجموعه سازي درل غرب شرح داده شده است. متن کتاب به زبان بسيار ساده نگاشته شده و مثالبهاي ارائه شده بويژه در حوزه سنجش و اندازه گيري خدمات مرجع و مجموعه سازي جذاب مي باشند. اين کتاب براي تدريس در درس روشهاي تحقيق در کتابداري براي دوره کارشناسي کتابداري بسيار مناسب مي باشد

چکيده 608 پايان نامه دوره دکتري تخصصي پزشکي دفاع شده در دانشگاه علوم پزشکي مشهد همراه با نمايه کامل موضوع و نام کسان شامل نويسندگان و اساتيد راهنما.

در اين کتاب گزارش فعاليتهاي پژوهشي دانشگاهها، ‌موسسات تحقيقاتي وابسته به دانشگاه و موسسات تحقيقات سازمانهاي اجرايي در سال 1381 مورد بررسي قرار گرفته است . داده هاي مربوط به شاخصهاي انساني ، ‌شاخصهاي مالي ، ‌شاخصهاي ساختاري ،‌شاخصهاي عملکردي و شاخصهاي بهره وري در بخشهاي پنجگانه ارائه شده و جايگاه نسبي هر دانشگاه و موسسه براي هر يک از متغيرهاي مندرج در شاخصهاي فوق الذکر مشخص شده است .

در اين کتاب هم به مباحث اصلي مربوط به اصول و خدمات مرجع بر اساس منابع چاپي و هم به مباحث مطرح در اصول و خدمات مرجع بر اساس منابع اينترنتي توجه شده است . پيدايش و رشد خدمات مرجع ، اصول کلي برقراري ارتباط براي کسب اطلاعات ، چرا مردم به کتابخانه مي آيند ، مصاحبه مرجع ،‌خط مشي کتابخانه ها در پيوند با خدمات و مواد مرجع ،‌ دو راهي گزينش مواد چاپي و الکترو.نيکي ، تعليم دهي ، از کتابدار بپرس ،‌روشهاي جستجو در منابع چاپي و منابع الکترونيک و اندازه گيري و سنجش خدمات مرجع بخشهاي اصلي مطالب اين کتاب درسي هستند.

مباحث مطرح در اين کتاب که کلا بر فنون پرسش کاوي و پاسخ يابي از منابع مرجع تاکيد دارد عبارتند از : مهارت در اطلاع يابي ،‌پيش نياز تحقيق ، انواع کتابهاي مرجع ، راهنماي ماخذ، گزينش توصيفگرهاي جستجو ،‌گزينش پاسخ ، گفتگو درباب پرسش ،‌فنون گفتگو

روشهاي بهبود دسترسي به مقالات مجلات و مدارک موضوع اصلي اين کتاب است . سه طرح رده بندي را بررسي مي کند و نشان مي دهد که چگونه تحليل چهريزه اي مي تواند براي ارائه طرح رده اي به کار برده شود. به توصيف روشهاي دستي و رايانه اي مي پردازد و فرآيند انطباق اصطلاحات جستجو شده با اصطلاحات اختصاص يافته به مدارک را تسريع مي کند. برخي از فنون جستجو با استفاده از زبان طبيعي – بدون دخالت انساني در نمايه سازي – توصيف شده است . به ساخت و جستجوي پايگاه اطلاعاتي پرداخته و به بهبود دسترسي به نظامهاي دور دست بدون ياري گرفتن از واسطه هاي جستجو مي پردازد. ... به بحث درباره ارزش اطلاعات ،‌مقياسهاي عملکرد ،‌مفهوم ربط و روابط بين دو مقياس بازيافت و دقت مي پردازد. کتاب با اشاره اي محتصر به هزينه بازيابي اطلاعات پايان مي يابد.

مباحث اصل اين کتاب عبارتند از : مفاهيم بنياني در پژوهشهاي اجتماعي ؛ روابط نشريه با تحقيق ؛ ساخت نظريه آزمونپذير؛ پيشينه پژوهش ؛ روابي بيروني شامل نمونه گيري &‌مفاهيم و الگوهاي آن و حجم نمونه در تحقيقات پيمايشي ؛ روايي سازه ؛‌روايي دروني و روايي نتيجه گيري . تاکيد اين کتاب بر چهار نکته اساسي است که تحقيق را به يک تحقيق علمي تبديل مي کند. اين چهار نکته در قثالب چهار نوع روايي متفاوت مورد بحث قرار گرفته است .

هدف از نگارش اين کتاب آن است که دانشجويان ،‌کتابداران و اطلاع رسانان و ساير علاقمندان به سازماندهي اطلاعات را در درک نظريه ،‌اصول ،‌استانداردها و ابزارهاي زير بنايي سازمان دهي همه انواع محيط ها قادر سازد. فصل اول به نياز بشر براي سازماندهي و چگونگي رويکرد به آن در محيطهاي متفاوت توجه دارد. فصل دوم قالبها و کارکرد ابزارهاي پايه بازيابي که طي سالها شناسايي شده اند را توصيف مي کند. فصل سوم به نحوه رسيدن ما به شرايط فعلي سازماندهي پاسخ مي دهد نيز تاريخ ، ‌اصول پايه اي که طي قرنها تدوين شده است را تشريح مي کند . فصل پنجم و ششم در توليد ابرداده ،‌کدگذاري ،‌توصيف و دسترسي مي پردازد. رويکرد موضوعي به سازماندهي اطلاعات در فصل هفتم مورد توجه است. در فصل هشتم ،‌مقوله بندي و چگونگي تبديل آن به رده بندي موضوع بحث مي کند. فصل نهم به نظريه و عمل در اين حوزه مي پردازد و طراحي نظام به عنوان داور نهايي اينکه آيا کاربران قادر خواهنئد بود از طريق ابر داده در ابزارهاي بازيابي آنچه را که نياز دارند به دست آورند ،‌در فصل 10 آورده است .

کتابي براي گسترش دايره دانشي کتابداران و آشنا سازي آنها با بخشهايي از دانش رايانه اي که در بازيابي اطلاعات نقش اساسي دارد و بهينه سازي دانش اطلاع رساني را ميسر مي سازد. گلچيني از مباحث مربوط به ساختار فايلها در پايگاههاي اطلاعاتي ،‌ساختار بايگاني (‌جستجو در بايگانيهاي ترتيبي بي نظم و با نظم ،‌جستجو قطعه اي ، دوحالتي ،‌دسترسي تصالدفي ،‌کدگذاري مقادير ) ، ‌بايگاني مقلوب (‌انواع و شيوه هاي جستجو) ،‌ ساختار بايگاني در پايگاه اطلاعاتي رابطه اي ،‌عمليات ششگانه روي بايگانيها (‌تنظيم درخواست واکشي ،‌بازيابي پيشينه بعدي ، بهنگام سازي ، ريا‌بهنگام سازي با تغيير محتواي پيشينه ، ‌خواندن تمام بايگاني ،‌سازماندهي مجدد ‌، ‌تعريف پايگاه اطلاعات و ... مباحث اصلي اين کتاب هستند.

هدف از نگارش ايبن کتاب فراهم آوري متني است که در آن اصول اوليه اقتصاد را همراه با ديدي تازه از مباحث اقتصاد اطلاعات ارائه دهد و ابزارهاي اقتصادي مناسبي که مي توانند پاسخگوي نياز مديريتي و سياستگزاري در کتابخانه ها و مراکز اطلاع رساني باشد را توصيف کند. مباحث کتاب عبارتند از :‌چرا به مطالعه اقتصاد اطلاعات مي پردازيم ، ‌نظريه رفتار مصرف کننده و تقاضاي بازار ،‌هزينه توليد و بازار عرضه ،‌تعادل در بازار و کارآيي اقتصاد ،‌اثرات بروني و بازارهاي اطلاعات ،‌ اطلاعات به عنوان کالااي عمومي ، ‌قيمت گذاري انحصاري و بازارهاي بدون رقابت ،‌اطلاعات ناقص ،‌ اطلاعات به عنوان يک متاع در مقايسه با اطلاعات به عنوان کالاي عمومي ،‌بهاي استفاده ،‌اشتراک منابع ،‌تحليل هزينه منفعت .

مباحث اصلي مقالات اين مجموعه عبارتند از : توجيهات عقلي براي کتابخواني ؛ دلايل ،‌اهداف و نقش کتابخانه ها ؛ ضرورتهاي اجتماعي رشد کتابداري و اطلاع رساني ؛ دشواريهاي رواني/ اجتماعي ايجاد تغيير براي بهره گيري از اطلاعات براي رشد بالندگي جامعه؛ بهره گيري از شيوه هاي محققان و دانشمندان درساخت مجموعه کتابخانه ها ؛ ‌بهره گيري از استانداردهاي داخلي براي حرکت بسوي کتابخانه هاي مناسب ؛ بهره گيري از کتابخانه هاي مساجد براي افزايش دسترس پذيري به اطلاعات ؛ عوامل موثر بر کيفيت اطلاعات و جايگاه پايان نامه ها در توليد دانش داخلي

در اين نوشته فشرده مهمترين مباحث قابل طرح در درسهاي مواد و خدمات مرجع که در يازده واحد در دوره کارشناسي کتابداري تدريس مي شو ،‌ارائه شده است . اصلي ترين منابعي که براي استخراج اين فشرده مورد توجه قرار گرفته است عبارتند از : 1. مباني مرجع ،‌فنون پرسش کاوي و پاسخ يابي از منابع کتابخانه . محمد حسين دياني 2. مرجع شناسي ،‌شناخت خدمات و کتابهاي مرجع . نورالله مرادي 3. مقدمه اي بر خدمات مرجع . جعفر مهراد 4. مآخدشناسي و استفاده از کتابخانه . پروين انوار همراه با پرسشهاي کلي دباره مباحث فصلخا،‌پرسشهاي جزيي مربوط به فصلها ،‌و پرسشهاي چند گزينه اي

کتابي حاوي مباحث درس (1) مواد و خدمات کتابخانه براي نوسودان و (2) مواد و خدمات کتابخانه براي کودکان و نوجوانان. براي هر يک از درسها متناسب با مطلب ، انديشه هاي اصلي يا بصورت مستقل ، يا بصورت پرسش و پاسخ و يا بصورت پرسشهاي چهار گزينه اي ارائه شده است . در ابتداي هر فصل در مقدمه اي کوتاه محتواي فصل مشخص شده و منابعي که مطالب از آنها برگرفته شده است آورده شده است .

مباحث اين کتاب دانشها يا اطلاعاتي است که هر دانش آموخته دوره کارشناسي کتابداري به عنوان دانشها يا اطلاعات پايه بر آنها تسلت دارد. همين دانشها و اطلاعات بايد به عنوان مطالبي که در درس مجموعه سازي (1)‌و (2) ارائه شوند مورد توجه و مطالعه داوطلبان آزمون کارشناسي ارشد قرار گيرد. مطالب کتاب عبارتند از :انديشه هاي اصلي ،‌ پرسشهاي همراه پاسخ در فراهم آوري و مجموعه سازي ،‌پرسشها و پاسخهاي کوتاه ،‌پرسشهاي چهار گزينه اي .

گزارش فشرده هفت تحقيق که بر اساس فرمول دياني – فالش براي سنجش خوانايي نوشته هاي فارسي منتشر شده است . در اين تحقيقات کتابهاي مناسب نوسوادان ، کتابهاي مناسب کودکان ،‌کتابهاي درسي دوره ابتدايي با استفاده از فرمول پيشنهادي مورد بررسي قرار گرفته و نقاط قوت و ضعف فرمول در تعيين سطح خوانايي نوشته هاي فارسي ارائه شده است . دو جدول ارائه شده مي تواند به عنوان راهنما براي نگارش و يا براي گزينش منابع مناسب به لحاظ خوانايي مورد استفاده باشد

بخش اول کتاب حاوي عناصر متشکله يک پايگاه اطلاعاتي است . در بخشهاي بعدي که به نرم افزارهاي داخلي توجه دارد،‌روشهاي بازيابي اطلاعات از اين نرم افزار ها توصيف شده است . اين نرم افزار هاکه هر يک مختواي يک بخش را تشکيل مي دهند عبارتند از ‌نرم افزار ‍ CDS-ISIS ، نرم افزار نوسا ، نرم افزار پارس آذرخش ، نرم افزار مرکز اطلاعات و مدارک علمي ايران ، نرم افزار سازمان پژوهشهاي علمي و صنعتي ايران ، نرم افزار کاوش

دراين کتاب شانزده جنبه از جنبه هاي متفاوت بحث آرشيو ، مورد توجه است . مفهوم و حدود واژه آرشيو ، اهميت آرشيو ، انواع مواد مورد توجه در مراکز آرشيوي و انواع سازمانهاي آرشيوي ،‌ تفاوت وظايف و فعاليتهاي مراکز آرشيوي و کتابخانه ها ، ‌تاريخچه آرشيو در ايران ، ‌سازمانهاي آرشيوي ايران ، ارزيابي سوابق براي نگهداري يا امحاء ،‌ طبقه بندي سوابق در مراکز آرشيو ،‌ انواع توصيفها و انواع ابزارهاي سابقه يابي ، ‌ارائه خدمات در مراکز آرشيوي

در چهار فصل اول کتاب تحول کتاب در غرب ،‌وضعيت انتشار کتاب در ايران ، تحول انتشار مجله در غرب و و ضعيت انتشار مجله در ايران به عنوان زمينه هاي کلي مجموعه سازي شرح داده شده است . در چهار فصل بعدي مباحث مربوط به مجموعه سازي کتابها ،‌مجموعه سازي نشريات ادواري ،‌قوانين بهره گيري از دانش مکتوب و بهره دهي به آن و منابع انتخاب مواد تشريح گرديده است . دو مبحث فراهم آوري کتابها و مجله ها در بخش سوم مورد بحث قرار گرفته است . مجموعه سازي و فر اهم آوري انتشارات دولتي ،‌ميگروفرمها و نرم افزارها و نيز مباحث مربوط به ارزيابي مجموعه کتابخانه و نمونه هايي از روشهاي ارزيابي مجموعه کتابخانه ها در اين کتاب مورد توجه بوده است .

زمينه تاريخي و تحقيق خدمات مرجع ، ‌عوامل ملموس و نا ملموس ،‌ مهارتها کلامي و غير کلامي ،‌آموزش مصاحبه مرجع ، ويژگيهاي کتابدار مرجع ، انواع محيط ها و مصاحبه ها ، ‌محيط حاکم بر خدمات مرجع ،‌کارکنان حرفه اي و غير حرفه اي بخش مرجع ،‌کتابخانه با تک کتابدار و نقد وبررسي عملکرد و برپايي ارزيابيهاي مصاحبه از عنوانهاي مورد توجه در اين کتاب هستند. نويسنده برآن است که کار مرجع يک هنر است و کتابدار هنرمند روي صحنه ،‌لذا کتاب درقالب مشابه کار هنري نوشته شده است

اين کتاب شيوه کاربا نرم افزاري آماري را که براي محاسبات آماري در تحقيقات نسبتا کوچک کاربرد دارد شرح مي دهد . گرچه در وارد کردن داده ها راحت نيست اما در صدور فرامين و اجراي دستورات بسيار زياد از ساختار زبان معمولي استفاده کرده است . براي کار با اين کتاب وجود نرم افزار مربوطه نيز ضروري است که تهيه آن از طريق مترجم ميسر است .

در سال ۱۳۶۹ كه چاپ اول اين كتاب توسط مركز نشر دانشگاهي منتشر شد، كتابداري در ايران رشته اي نوپا بود. امروز اين رشته به نوجواني قدم گذارده است و در دوران كنكاش ذهني براي روشن سازي مسير آينده قرار دارد. در دوران نوپايي درس گزارش نويسي در برنامه كارشناسي جاي گرفت و اين متن گهگاه در دوره كاشناسي ارشد مورد استفاده بود. اكنون، با افزوده شدن درس روش تحقيق در برنامه كارشناسي هم توجيهي نظري/عملي و هم جايگاهي مشخص براي تدريس محتواي اين كتاب در دوره كارشناسي بوجود آمده است. به دليل اتمام نسخه هاي چاپ اول اين كتاب، اجازه تجديد چاپ، به انتشارات كتابخانه رايانه اي واگذار شد تا بار ديگر، محتواي كتاب در اختيار مدرساني باشد كه مايلند در تدريس خود، از كتابي استفاده كنند كه مباحث تحقيق و آمار را به زباني ساده درهم آميخته و طرز فكرها و فنوني قابل استفاده از تحقيقات كتابداري در غرب، ارائه داده است.